Täzeje
 Sahet [off]
 Şugün, 09:57

Türkmenistanyň oba hojalyk pudagy ýurduň ykdysadyýetiniň möhüm bölegi bolsa-da, bu pudakda köp ýyllardan bäri dowam edip gelýän çynlakaý kemçilikler we kynçylyklar bar. Bu meseleler diňe bir ykdysady däl, eýsem sosial we hukuk häsiýetine hem eýedir.

Aşakda bu pudakdaky esasy kemçilikler we ýygy-ýygydan gabat gelýän kanun bozulmalary barada umumy maglumatlary getirýärin:

1. Mejbury zähmet we pagta ýygymy
Türkmenistanyň oba hojalygyndaky iň uly meseleleriň biri – pagta ýygymy döwründe döwlet edaralarynyň işgärleriniň, mugallymlaryň we lukmanlaryň mejbury işe çekilmegidir. Garaşsyz synçylar we halkara guramalar tarapyndan köp ýyllar bäri bellenilip gelinýän bu ýagdaý, adam hukuklarynyň bozulmagy hasaplanýar. Şeýle hem, pagta meýdanlarynda çaga zähmetiniň ulanylmagy meselesi hem köp wagtlap halkara derejesinde tankyt edilip geldi.

2. Döwlet buýurmasy we daýhanlaryň erkinligi
Oba hojalygynda "döwlet buýurmasy" (pagta we bugdaý) ulgamy henizem saklanyp galýar. Bu ulgamda:

Baha syýasaty: Döwlet oba hojalyk önümleriniň bahasyny özüçe kesgitleýär, bu bolsa daýhanlar üçin köplenç girdejisiz bolýar.
Erkinligiň çäklendirilmegi: Daýhanlar öz ýerinde näme ekmelidigini özleri saýlap bilmeýärler. Bu bolsa olaryň ykdysady garaşsyzlygyny elinden alýar we höwesini gaçyrýar.
3. Korrupsiýa we serişdeleriň özleşdirilmegi
Oba hojalyk pudagynda korrupsiýa kök uran meseleleriň biridir:

Dökün we tehnika: Döwlet tarapyndan bölünip berilmeli dökünler, tohumlar we ýangyçlar köplenç öz wagtynda ýetirilmeýär ýa-da "gara bazarda" satylýar.
Suwaryş ulgamy: Suw paýlanyşynda adalatlylygyň ýoklugy, ýerli resmileriň suwy pula satmagy ýa-da öz ýakynlaryna artykmaçlyk bermegi oba hojalygyna uly zyýan ýetirýär.
Hasabatlardaky galplyk: Ýokary ýolbaşçylara "meýilnamanyň artygy bilen ýerine ýetirilendigi" barada ýalan hasabatlaryň berilmegi, hakyky ýagdaýyň gizlenmegine we pudagyň çökmegine getirýär.
4. Tehniki yza galaklyk we infrastruktura
Oba hojalygynda ulanylýan tehnikalaryň köpüsi köne. Täze tehnikalar satyn alnanda hem, olaryň hili ýa-da hyzmat ediş ulgamy gowşak. Şeýle hem, suwaryş ulgamlarynyň (kanallaryň) könelmegi we suwuň tygşytsyz ulanylmagy ýerleriň şorlaşmagyna (salinizasiýa) getirýär, bu bolsa oba hojalyk ýerleriniň hasyllylygyny peseldýär.

5. Daýhanlaryň hukuk goragynyň ýoklugy
Daýhanlar köplenç ýerli häkimlikleriň we oba hojalyk bölümleriniň basyşy astynda galýarlar. Eger daýhan öz hukuklaryny talap etse ýa-da nägilelik bildirse, olara ýerleriniň elinden alynmagy ýa-da başga görnüşli basyşlar bilen haýbat atylýar. Bu bolsa pudakda adalatly bäsleşigiň we ösüşiň bolmagyna päsgel berýär.

Netije
Türkmenistanyň oba hojalygyndaky bu kemçilikleriň düýp sebäbi – **dol


...doly merkezi dolandyryş ulgamynyň saklanyp galmagy we bazar ykdysadyýetiniň kadalarynyň doly ornaşdyrylmazlygydyr. Pudagyň ösmegine päsgel berýän bu ulgamlaýyn kynçylyklar, diňe bir daýhanlaryň däl, eýsem tutuş ýurduň azyk howpsuzlygyna hem howp salýar.

6. Ylmy çemeleşmäniň gowşaklygy we agrotehniki kadalaryň bozulmagy
Oba hojalygynda ylmy esaslandyrylan ekin dolanyşygynyň ýerine ýetirilmezligi, ýerleriň hasyllylygynyň ýyl-ýyldan peselmegine getirýär. Köp ýyllap diňe pagta we bugdaý ekilmegi toprakdaky mineral maddalaryň azalmagyna we ýerleriň "ýadamagyna" sebäp bolýar. Agrotehniki kadalaryň berjaý edilmezligi, dökünleriň nädogry ulanylmagy we zyýankeşlere garşy göreşiň netijesizligi, öndürilýän önümiň hiliniň peselmegine we ýitgileriň köpelmegine getirýär.

7. Maliýe we karz ulgamyndaky kynçylyklar
Daýhanlar üçin amatly karz syýasatynyň ýoklugy, olaryň özbaşdak hojalyk ýöretmegine mümkinçilik bermeýär. Banklar tarapyndan berilýän karzlar köplenç diňe döwlet buýurmasyny ýerine ýetirmek üçin niýetlenendir. Daýhanlaryň özbaşdak tehnika satyn almak, täze tehnologiýalary ornaşdyrmak ýa-da önümi gaýtadan işlemek üçin maýa goýum mümkinçilikleri örän çäkli. Bu bolsa pudagyň tehnologiki taýdan ösmegine we bäsdeşlige ukyply bolmagyna böwet bolýar.

8. Önümi ýerleşdirmek we logistika
Öndürilen önümi saklamak üçin döwrebap ammarlaryň, sowadyjy ulgamlaryň we gaýtadan işleýän kärhanalaryň ýetmezçiligi, hasylyň ep-esli böleginiň zaýalanmagyna getirýär. Daýhanlar öz önümlerini bazara çykarmakda köp sanly bökdençlikler bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar. Aralykçylaryň köplügi we logistikanyň gowşaklygy, daýhanyň zähmetiniň hakyky bahasynyň peselmegine, sarp edijiniň bolsa önümi gymmat bahadan satyn almagyna sebäp bolýar.

9. Jemgyýetçilik we psihologiki täsirler
Bu pudakdaky dowamly kynçylyklar, oba ilatynyň arasynda ruhdan düşgünligi we zähmete bolan höwesiň gaçmagyny döredýär. Ýaşlaryň oba hojalygyndan daşlaşmagy, oba ýerlerinde işçi güýjüniň ýetmezçiligine we demografiki ýagdaýyň üýtgemegine getirýär. Oba hojalygynyň "hormatynyň" gaçmagy, bu pudagyň geljegi üçin uly howp bolup durýar.

Jemleýji pikir
Türkmenistanyň oba hojalygyndaky bu kemçilikleri aradan aýyrmak üçin, ilki bilen, pudagy doly bazar gatnaşyklaryna geçirmek, daýhanlaryň ýerine we önümiňe bolan eýeçilik hukuklaryny berk goramak zerurdyr. Döwlet buýurmasy ulgamynyň ýatyrylmagy ýa-da onuň bazar bahalaryna laýyklykda täzeden guralmagy, korrupsiýanyň öňüni almak üçin aç-açanlygyň üpjün edilmegi we oba hojalyk ylmynyň ösdürilmegi pudagyň gaýtadan janlanmagy üçin esasy şertlerdir. Diňe daýhanyň öz zähmetiniň hakyky eýesi bolan ýagdaýynda, oba hojalygy ýurduň ykdysadyýetiniň hakyky diregine öwrülip biler.

Mowzukda teswirler ýok! Siz ilkinji bolup teswir ýazyň!

Teswir ýazmak üçin Içeri giriň ýa-da Agza boluň →!