Ýürekdeş sözler!
Ondan-Bundan.
ÖwrenijiFantom [off]
Şugün, 09:05
Hiç zat etmän ýatmak kyn, ýöne men kynçylykdan gaçamok...
Häzirki wagtda emeli aň (AI) dünýäsinde uly dawalar dowam edýär. Meşhur ýazyjylar we suratkeşler OpenAI (Gemini ýaly emeli aňlary döredýän uly kompaniýalaryň biri) we beýleki tehnologiýa gigantlaryny (äpet kompaniýalaryny) korta-kori "ogurlykda" aýyplaýarlar. Olaryň aýtmagyna görä, emeli aň olaryň döreden eserlerini mugtuna öwrenip, soňra şolardan täze zatlar döredýär we bu hakyky sungat işgärleriniň girdejisini kesýär.
Tehnologiýa kompaniýalarynyň argumenti bolsa başga: olar "emeli aň edil adam ýaly öwrenýär, adam hem başga biriniň eserini okap täze zat döredip bilýär, diýmek bu öwrenmek prosesi (amaly) kanuny we adaty zat" diýýärler. Bu uly çekişme häzir dünýäniň iň uly sudlarynda (kazyýetlerinde) seredilýär. Eger ýazyjylar ýeňse, internetdäki köp emeli aň hyzmatlary tölegli bolup biler ýa-da işini bes eder.
Dünýä bazarynda gyzykly ýagdaý ýüze çykdy. Käbir Latin Amerikasy we Afrika ýurtlary halkara hasaplaşyklarynda dollardan ýüz öwrüp, Bitkoini (sanly pul birligi) ulanmaga synanyşýarlar.
Bir tarapdan, bu ýurtlar dollara bolan garaşlylygy azaltmak we öz ykdysadyýetini ABŞ-nyň sanksiyalaryndan goramak isleýärler.
Beýleki tarapdan, Halkara Pul Gaznasy (IMF - dünýäniň maliýe durnuklylygyna gözegçilik edýän gurama) muňa garşy çykýar. Olar "Bitkoiniň bahasy gaty çalt üýtgeýär, bu bolsa garyp ýurtlaryň ykdysadyýetini düýbünden weýran edip biler" diýip duýdurýarlar. Emma Bitkoin tarapdarlary bu pikiri "uly döwletleriň öz kontrollygyny (gözegçiligini) ýitirmezlik üçin edýän gorkusy" diýip hasaplaýarlar.
2028-nji ýylda geçiriljek Olimpiýa oýunlaryna (dünýäniň iň uly sport ýaryşlary) taýýarlyk görülýän pursatda, täze bir düzgün dünýäni ikä böldi. Halkara Olimpiýa komiteti käbir sport görüşlerinde "kiber-protezleri" (adam bedeniniň ukybyny artdyrýan robotlaşdyrylan emeli aýaklar ýa-da eller) ulanmaga rugsat bermek barada oýlanýar.
Sportuň asyl ýörelgelerini goraýanlar: "Bu hakyky sport däl, bu tehnologiýalaryň bäsleşigi bolar, adamyň öz zähmeti ikinji plana geçer" diýýärler.
Emma protez ulanýan türgenler we olaryň tarapdarlary: "Bu deňhukuklylyk. Tehnologiýa maýyp adamlara hakyky sporta gaýdyp gelmäge mümkinçilik berýär" diýip öz hukuklaryny goraýarlar.
Meksikanyň "Zona del Silencio" (Sessizlik zonasy, bu ýerde radio tolkunlary we kompaslar gizlinlik bilen işlemegini bes edýär) diýen ýerinde şu hepde NASA-nyň (ABŞ-nyň kosmos edarasy) täze bir zondy (ylmy-barlag aparaty) ýere gaçdy.
Birnäçe şaýatlar munuň ýönekeý bir näsazlykdygyny aýtsalar-da, ýerli halk munuň nätanyş uçýan desgalar (UFO) bilen baglanyşyklydygyna ynanýar. NASA bu barada dymmagy saýlap aldy, bu bolsa dildüwşük teoriýalaryny (wakanyň aňyrsynda gizlin maksatlaryň bardygyna bolan ynamy) has-da gyzyşdyrdy.
Ýewropanyň we Hytaýyň iň uly awtomobil öndürijileri häzirki wagtda uly kynçylygyň öňünde durlar. Bir tarapdan, ekologiýany goramak üçin hökümetler benzinli ulaglary doly gadagan etmäge çalyşýarlar.
Bu tarapyň argumenti: Howanyň hapalanmagy adamyň saglygyna we planetamyza dikeldip bolmajak zyýan berýär, şonuň üçin elektrik ulaglary (tok bilen işleýän maşynlar) geljegiň ýeke-täk ýoludyr.
Beýleki tarapdan, adaty sürüjiler we käbir inženerler muňa garşy çykýarlar. Olaryň aýtmagyna görä, elektrik ulaglary üçin niýetlenen batareýalary öndürmek we soňra olary ýok etmek (utilizasiýa) hem tebigata uly zyýan berýär. Şeýle hem, sowuk howaly ýurtlarda elektrik maşynlarynyň çalt zarýadyny (toguny) ýitirmegi uly mesele bolup galýar. Häzirki wagtda Toyota ýaly äpet kompaniýalar "Wodorod dwigatellerini" (ýangyç hökmünde diňe suwy we wodorody ulanýan tehnologiýa) öne sürýärler. Bu "üçünji ýol" awtomobil dünýäsiniň geljegini bütinleý üýtgedip biler.
ABŞ-nyň we Belgiýanyň alymlary şu hepde täze bir derman serişdesiniň kliniki synaglarynyň (adamlaryň üstünde geçirilýän barlaglaryň) birinji tapgyryny tamamladylar. Bu derman bedendäki "garry öýjükleri" (öz wagtyny tamamlan, ýöne ölmän bedende galyp, beýleki öýjüklere zyýan berýän "senolitik" öýjükleri) arassalamaga kömek edýär.
Bir tarapdan, bu ylym dünýäsinde uly şatlyk bilen garşylandy. Alymlar adamyň ömrüni ortaça 120 ýyla çenli uzaltmagyň we garrylykda ýüze çykýan keselleriň öňüni almagyň mümkindigini aýtýarlar.
Beýleki tarapdan, etik hünärmenleri (ahlak kadalaryny öwrenýänler) we sosiologlar (jemgyýeti öwrenýänler) duýdurýarlar: "Eger baý adamlar has uzak ýaşasalar, garyp adamlar bolsa ir ölmegini dowam etseler, bu dünýädäki deňsizligi has-da beterleşdirer". Şeýle hem, planetamyzyň ilat sanynyň aşa köpelmeginden gorkýarlar.
Saharanyň çöllüginde (Afrikadaky iň uly çöl) geçirilýän iň soňky radarlar arkaly barlaglar, çäge gatlaklarynyň astynda äpet bir gadymy suw akabalarynyň (gadymy suwaryş ulgamlarynyň) we uly şäherleriň yzlaryny ýüze çykardy.
Arheologlar bu tapyndylaryň Saharanyň bir wagtlar ýaşyl we suwly bolandygyny subut edýändigini aýdýarlar. Bu tapyş taryhy kitaplarymyzdaky köp maglumatlary täzeden ýazmaga mejbur edip biler.
Emma käbir taryhçylar bu "şäherleriň" tebigy daş gatlaklary bolmagynyň hem mümkindigini aýdyp, netije çykarmaga howlukmazlygy maslahat berýärler. Häzirki wagtda şol ýerde gazuw-agtaryş işlerini başlamak üçin birnäçe ýurduň arasynda gepleşikler dowam edýär.
Aýyň (ýeriň hemrasy) üstünde uly harby we ykdysady bäsdeşlik başlandy. Şu günki maglumatlara görä, Aýda tapylan "Geliý-3" (energiýa öndürmek üçin iň gymmatly we seýrek duş gelýän gaz) rezerwualary üçin ABŞ, Hytaý we Hindistan özara ylalaşyp bilmeýärler.
Bir tarap, bu gazyň ähli adamzat üçin ulanylmalydygyny, munuň bolsa Ýerdäki energiýa krizisini (ýetmezçiligini) ömürlik çözjekdigini aýdýar.
Beýleki tarap, birinji bolup baran döwletiň şol ýere eýeçilik etmäge hukugynyň bardygyny öne sürýär. Bu ýagdaý eýýäm "Kosmos hukuklaryny" (kosmosdaky mülkçilik düzgünlerini) täzeden düzmegi talap edýär.
Tynç okeanynyň iň çuň ýerlerinde (Mariana çuňlugynyň golaýynda) alymlar tarapyndan täze, yzygiderli gaýtalanýan metal sesleri hasaba alyndy.
Biologlar munuň täze görnüşli uly kitleriň sesi bolmagynyň mümkindigini aýtsalar-da, harby hünärmenler bu sesleriň gizlin suwasty duralgalaryndan (bazalaryndan) gelmeginden şüphelenýärler. Häzirki wagtda ýörite suwasty robotlar şol sesleriň gözbaşyny tapmak üçin ugradyldy.
Arktikada (Demirgazyk polýusynda) buzlaryň çalt eremegi bilen, ol ýerdäki äpet nebit we gaz gorlaryna eýe bolmak ugrunda uly döwletleriň arasynda dartgynlylyk ýüze çykdy.
Bir tarapdan, Russiýa we Hytaý "Demirgazyk deňiz ýoluny" (Aziýa we Ýewropany birleşdirýän iň gysga deňiz ýoly) öz gözegçiligine almaga synanyşýarlar. Olar bu ýoluň dünýä söwdasyny çaltlandyrjakdygyny aýdýarlar.
Beýleki tarapdan, ABŞ we Kanada bu sebitiň harby maksatlar üçin ulanylmagyna garşy çykýarlar. Olar Arktikanyň "bitarap zona" (hiç kime degişli bolmadyk ýer) bolup galmalydygyny belleýärler. Seljerijiler bolsa, bu ýerdäki bäsdeşligiň geljekde dünýä ykdysadyýetiniň iň uly meselesine öwrüljekdigini duýdurýarlar.
2026-njy ýylyň başyndan bäri Apple we Samsung ýaly äpet kompaniýalaryň smartfon (akylly telefon) satuwy peselip başlady. Muňa sebäp hökmünde "AI-Pin" we "Smart-Glasses" (emeli aňly aýnalar we kiçijik dakynylýan enjamlar) görkezilýär.
Bir tarapdan, tehnologiýa muşdaklary: "Indi elinde telefon göterip ýöremek köneçillik, ähli zady gözüň öňündäki aýna ýa-da sesiň arkaly dolandyrmak has aňsat" diýýärler.
Beýleki tarapdan, lukmanlar we psihologlar (ruhy dünýäni öwrenýänler) duýdurýarlar: bu enjamlar adamyň hakyky dünýäden has-da üzňe bolmagyna we şahsy durmuşynyň gizlinliginiň doly ýitmezine sebäp bolup biler. Bu gezekki tehnologiýa öwrülişigi adamyň daşky dünýä bilen gatnaşygyny bütinleý üýtgedip biler.
Dünýäniň iň uly onlaýn dükany bolan Amazon, özüňiň täze "Amazon Coin" (diňe şol platformada ulanmak üçin niýetlenen sanly pul) ulgamyny girizdi.
Bu tarapyň argumenti: sanly pul tölegleri çaltlandyrýar we bank komissiýalaryny (töleg üçin alynýan goşmaça puly) aradan aýyrýar.
Emma döwletleriň Merkezi banklary muňa uly gorky bilen garaýarlar. Olar uly kompaniýalaryň öz puluny döretmegini döwlet ykdysadyýetine garşy "gozgalaň" diýip atlandyrýarlar. Eger her bir uly kompaniýa öz puluny çykaryp başlasa, adaty puluň (dollar, ýewro, manat) ähmiýetiniň peselmeginden gorkulýar.
Şu hepde Afrikanyň demirgazygynda we Ýewropanyň käbir künjeklerinde örän geň hadysa — "gyzyl ýagyşlar" ýagdy. Asmandan adaty suwuň ýerine gyzyl reňkli suw düşdi.
Birnäçe alymlar munuň Saharadan göterilen gyzyl çägeleriň we tozanyň bulutlara garyşmagy sebäpli bolandygyny aýdýarlar. Bu tebigy we düşündirip boljak hadysa.
Emma käbir ekologlar (tebigaty goraýjylar) munuň atmosferadaky himiki hapalanmanyň netijesidigi barada duýduryş berýärler. Ýerli halk arasynda bolsa munuň "erbet alamatdygy" barada dürli dildüwşük teoriýalary ýaýrap başlady.
Nike we Adidas kompaniýalary täze görnüşli "akylly sport eşiklerini" satuwa çykardylar. Bu eşikler adamyň bedeniniň gyzgynlygyna, ýürek urşuna we ýadawlygyna görä özüniň dykyzlygyny we howa geçirijiligini üýtgedip bilýär.
Sportçylar: "Bu täze bir ösüş, indi her bir adam özüni professional türgen ýaly duýup biler" diýseler-de, sarp edijileriň (harydy satyn alýanlaryň) köpüsi bu eşikleriň bahasynyň we olary ýuwmagyň kynlygyndan şikaýat edýärler. Şeýle hem, eşigiň adamyň saglyk maglumatlaryny internete ibermegi "şahsy gizlinlik" meselesini ýene-de orta atdy.
Halkara gözleg topary Antarktidanyň galyň buz gatlaklarynyň 3 kilometr aşagynda, ozal belli bolmadyk äpet bir ýylylyk çeşmesini hasaba aldy. Bu ýerde buzlar içerden eräp, ululygy kiçi bir şähere barabar bolan ýerasty "howa boşluklaryny" döredipdir. NASA-nyň (ABŞ-nyň kosmos edarasy) täze radarlary şol boşluklaryň içinde haýsydyr bir binalara ýa-da gurluşyklara meňzeş göni çyzykly şekilleri görkezdi. Alymlar muny "geotermal işjeňlik" (ýeriň içinden gelýän ýylylyk) diýip düşündirmäge synanyşsalar-da, şekilleriň gaty takyk geometrik gurluşy dildüwşük teoriýalaryny (wakanyň aňyrsynda gizlin güýçleriň bardygyna bolan ynamy) täzeden gyzyşdyrdy.
Meksikanyň Mapimi çöllügindäki "Zona del Silencio" (Sessizlik zonasy, bu ýerde radio tolkunlary we magnit meýdanlary geň işleýär) diýen ýerinde şu hepde ýene bir geň waka boldy. Alymlaryň ylmy barlag üçin ugradan dromy (uçarmansyz uçýan apparaty) radarlardan ýitip, 24 sagatdan soň edil uçan ýerine "yzyna" geldi. Geň tarapy, dromyň ýadyndaky wideokameranyň maglumatlary bütinleý öçürilen, ýöne enjamyň korpusynda (daşky gabynda) nätanyş metal garyndysyndan emele gelen kiçijik kristallar tapyldy. Laboratoriýa barlaglary bu kristallaryň Ýerde duş gelmeýän bir madda ekenini görkezdi.
Hindi ummanynyň ortasynda, Diego-Garsiýa adasynyň golaýynda bäş sany uly ýük gämisiniň ähli elektronika ulgamlary bir wagtda durdy. Gämileriň kapitanynyň aýtmagyna görä, takmynan 10 minudyň dowamynda gämileriň üstünde "äpet we sessiz mawy ýagtylyk" göründi. Şol wagt aralygynda ähli sagatlar we wagty görkezýän enjamlar 15 minut yza galdy. Harby hünärmenler muny "atmosfera hadysasy" diýip atlandyrsa-da, gämi ekipažlary (işçileri) gorkudan ýaňa işe gaýdyp barmakdan ýüz öwürýärler.
Perunyň çöllüginde dromlar arkaly geçirilen täze skanirleme (surata düşürmek) işleri, meşhur Naska çyzyklarynyň (gadymy äpet şekilleriň) aşagynda ýene bir gatlagyň bardygyny ýüze çykardy. Bu gatlakda adamyňky bilen deňeşdirilende sünk gurluşy düýbünden başgaça bolan üç barmakly mawy reňkli mumiýalar (guradylan jesetler) tapyldy. Ýerli arheologlar muny "gadymy medeniýetiň genetik synaglary" diýip hasaplaýarlar, emma käbir garaşsyz ekspertler munuň "ýerdän daşary siwilizasiýalar" (başga planetalardan gelenler) bilen baglanyşyklydygyny öňe sürýärler.
Italiýanyň Alplaryndaky bir jülgede ýerli ýaşaýjylar geň bir hadysany hasaba aldylar: suw aşak däl-de, ýokaryk akyp başlady. Bu ýerde ýere taşlanan islendik zat aşak däl-de, bir gapdala gyşaryp gaçýar. Geofizikler (ýeriň fiziki gurluşyny öwrenýänler) munuň şol sebitdäki magnit anomaliýasy (adaty bolmadyk magnit meýdany) bilen baglanyşyklydygyny aýdýarlar. Emma geň tarapy, bu hadysa diňe aýyň belli günlerinde, takmynan iki sagatlap dowam edýär we soňra hemme zat adaty ýagdaýyna dolanýar.
Britaniýaly biotehnologlar (janly organizmleri tehnologiýa arkaly öwrenýänler) täze bir mikro-organizmi tapdylar. Bu mikrop plastmassany iýip, onuň ýerine tebigy we peýdaly maddy galyndy galdyrýar. Emma iň geň tarapy, bu mikroplar laboratoriýada belli bir tertibe görä ýerleşdirilende, nähilidir bir "kod" (habar) berýän ýaly birmeňzeş geometrik şekilleri emele getirýärler. Alymlar bu "akylly" mikroplaryň gelip çykyşyny öwrenmäge dowam edýärler.
Braziliýanyň Amazonka tokaýlyklarynyň iň çuň ýerlerinde, Lidar (lazer arkaly ýeriň astyny skanirleýän tehnologiýa) enjamlarynyň kömegi bilen täze bir şäher tapyldy. Bu şäher häzirki zaman binagärligine meňzeş örän göni köçelerden we äpet piramidalardan ybarat.
Geň tarapy: Bu şäheriň töwereginde hiç hili adamyň ýa-da haýwanyň ýaşan yzy ýok. Arheologlar şäheriň binalarynyň haýsydyr bir belli bolmadyk metal garyndysyndan gurlan ýaly görünýändigini aýdýarlar. Iň geň tarapy bolsa, bu şäheriň üstünden uçýan guşlar we beýleki janly-jandarlar birden ugurlaryny üýtgedýärler, edil şol ýerde haýsydyr bir "görünmeýän diwar" bar ýaly hereket edýärler.
Ýaponiýanyň Ýonaguni adasynyň golaýynda, okeanyň düýbündäki äpet daş gurluşlaryň (suwasty piramidalaryň) üstünde täze bir "ýazgy" tapyldy. Bu ýazgylar dünýädäki hiç bir dile ýa-da elipbiýe meňzemeýär.
Hünärmenleriň hasaplamalaryna görä, bu ýazgylar azyndan 12 müň ýyl öň ýazylypdyr. Emma şol wagtky adamlaryň munuň ýaly uly daşlaryň üstünde takyk we inçe nakyşlary nähili çekip bilendigi uly sowal bolup galýar. Şeýle hem, bu ýazgylar gijelerine suwuň astynda örän pes derejede ýagtylyk (lyuminessensiýa) saçýar, bu bolsa maddyň düzüminde nätanyş himiki elementleriň bardygyny görkezýär.
Norwegiýanyň Hessdalen jülgesinde onlarça ýyl bäri görünýän nätanyş ýagtylyklar şu hepde has-da işjeňleşdi. Bu yşyklar käte asmandan aşak ok ýaly düşýärler, käte bolsa howada birnäçe sagatlap gymyldaman durýarlar.
Garaşsyz fizik-alymlar bu yşyklaryň haýsydyr bir "tebigy batareýa" (ýeriň astyndaky minerallaryň we atmosferanyň täsiri) bolmagynyň mümkindigini aýtsalar-da, ýerli halk şol yşyklar görünýän wagty metal önümleriniň (mysal üçin, maşynlaryň ýa-da sagatlaryň) gyzýandygyny habar berýärler. Bu bolsa hadysanyň aňyrsynda örän güýçli elektromagnit energiýasynyň bardygyny subut edýär.
Hytaýyň Sinýan sebitindäki gadymy bir gowagyň içinde arheologlar hiç wagt sönmeýän bir "çyra" tapdylar. Bu çyra haýsydyr bir nebit ýa-da gaz ulanman, eýsem ýeriň magnit meýdanyndan energiýa alýan ýaly görünýän nätanyş gurluşdyr.
Alymlar bu tehnologiýany öwrenmäge synanyşýarlar, emma çyranyň gurluşyny açmak isleseler, ol eýýäm öz-özüni ýok edýän mehanizme meňzeş hereket edýär. Bu tapyndy gadymy adamlaryň elektrik energiýasy barada biziň bilýänimizden has köp zat bilen bolmagynyň mümkindigini görkezýär.
Awstraliýanyň meşhur Uluru (Aýers-Rok) daşynyň golaýynda ýaşaýan adamlar, daşyň içinden gelýän "ýürek urşuna" meňzeş sesleri eşidip başladylar. Bu sesler şeýle bir pes ýygylykda bolup, ony diňe ýörite enjamlar bilen hasaba alyp bolýar.
Geologlar munuň temperatura üýtgemesi sebäpli daşyň "giňelmegi ýa-da gysylmagy" diýip düşündirýärler. Emma ýerli aborigenler (ýerli gadymy halk) munuň "ýeriň oýanýandygynyň" alamatydygyna ynanýarlar. Hadysanyň iň geň tarapy bolsa, sesler eşidilen wagty golaýdaky guşlar we jandarlar bir ýere ýygnanyp, ses çykarman garaşyp durýarlar.
Şu hepde Mukaddes Mekge şäherinde, Käbäniň üstünde örän seýrek duş gelýän bir atmosfera hadysasy hasaba alyndy. Agşamky namaz wagtynda asmandaky bulutlar gysga wagtyň içinde edil "dogga" (dua) edip duran iki eliň şekiline meňzeş görnüşe geldi.
Bu waka müňlerçe zyýaratçy tarapyndan surata alyndy. Meteorologlar (howa hünärmenleri) munuň "howa akymlarynyň täsiri" bolmagynyň mümkindigini aýtsalar-da, şol pursatda şäherde hiç hili ýeliň bolmazlygy we bulutlaryň şol şekilini 10 minutlap saklamagy hemme kişini haýran galdyrdy. Zyýaratçylar muny Remezan aýynyň bereketi we Allanyň bir nyşany diýip kabul etdiler.
Al-Aksa metjidiniň golaýynda, irki säher wagtynda metjidiň töweregini nätanyş, emma örän ýakymly we rahatlandyryjy bir ys gaplap aldy. Bu ys adaty gülleriň ýa-da atyrlaryň ysyna meňzeş däl.
Metjidiň hyzmatçylary hiç hili atyr ýa-da tüssäniň ulanylmandygyny tassyklaýarlar. Has geň tarapy, bu ysy eýýäm birnäçe gün bäri diňe Oraza tutýan adamlar we ak ýürekden ybadat edýänler duýýandyklaryny aýdýarlar. Alymlar bu hadysany öwrenmäge synanyşsa-da, howa nusgalarynda hiç hili artykmaç madda tapylmady. Halk arasynda bolsa bu "perişdeleriň we rehim-şepagatyň inişi" diýlip atlandyrylýar.
Afrikanyň iň gurak ýerleriniň birinde, Mali döwletiniň çöllük künjeginde, Remezan aýynyň ilkinji günlerinde garaşylmadyk bir gudrat boldy. Suwsuzlykdan kösenýän bir obanyň golaýynda, gury çägäniň ortasyndan birden dury we sowuk suwly çeşme urup başlady.
Geologlar (ýerasty gatlaklary öwrenýänler) bu ýerde ýerasty suwlaryň gaty çuňda ýerleşýändigini we öz-özünden ýokaryk çykmagynyň fiziki taýdan mümkin däldigini aýdýarlar. Emma çeşme eýýäm birnäçe gündür akmagyny dowam edýär we töweregindäki adamlara, haýwanlara durmuş berýär. Ýerli ilat muny Oraza aýynyň gudraty we berlen bir nygmat diýip bilýärler.
Albaniýanyň bir dag obasynda ýaşaýan örän garyp bir maşgala barada geň habar ýaýrady. Bu maşgalanyň aýtmagyna görä, olar iftar (agzaçar) üçin saçaga goýan azajyk iýmitleriniň hiç azalmaýandygyny görýärler.
Maşgala baştutany: "Biz bary-ýogy üç sany hurma we bir okara çorba bilen agzymyzy açdyk, emma näçe iýsek-de, okaradaky çorba hem, hurmalar hem azalman durdy" diýip gürrüň berýär. Bu habar obada tiz ýaýrady we köp adamlar muňa şaýat boldular. Bu waka adamlaryň mätäçlere kömek bermek we sadyka paýlamak niýetlerini has-da güýçlendirdi.
Özbegistanyň gadymy Hywa şäherinde, metjitleriň biriniň töweregine ýygnanan ýüzlerçe guşuň (serçeleriň we kepderileriň) agşam namazy wagtynda örän üýtgeşik we tertipli sesleri çykaryp başlandygy hasaba alyndy.
Şol ýerdäki adamlar guşlaryň sesiniň adaty saýramak däl-de, edil tertipli bir owaz ýaly eşidilýändigini aýdýarlar. Haýwanat dünýäsini öwrenýänler munuň guşlaryň täze bir gatnaşyk usuly bolmagynyň mümkindigini aýtsalar-da, ýerli ulamalar ähli janly-jandaryň bu mukaddes aýda Allany zikir edýändigini ýatladýarlar.
Şu hepde Indoneziýanyň Sumatra adasyndaky bir obada uly ýangyn boldy. Ýangyn şeýle bir güýçli boldy welin, tutuş bir köçedäki agaç jaýlar doly kül boldy. Emma halas ediş toparlary harabaçylygy arassalap başlanlarynda, adamlaryň aklyny haýran galdyran bir waka şaýat boldular.
Ýanan jaýlaryň biriniň içinde, hemme zat, hatda demir krowatlar hem gyzgyna erän wagty, diňe bir sany Gurhan kitaby we onuň goýlan agaç kempiri (kitap goýulýan tagtasy) hiç hili zeper çekmän duran eken. Kitabyň diňe gyralary bir azajyk garalypdyr, emma içindäki hatlaryna ot degmändir. Alymlar muny "tötänlik" ýa-da "howanyň aýlanmagy" bilen düşündirmäge synanyşsalar-da, şol jaýyň eýesi we goňşulary muny hakyky bir gudrat diýip kabul etdiler.
Pakistanyň Sind welaýatynda, iň yssy we gurak sebitde ýerleşýän gadymy bir agajyň gabygyndan dury suw damjalarynyň syzylyp çykyp başlandygy habar berildi. Bu waka Remezan aýynyň başlanmagy bilen ýüze çykdy.
Botanikaçylar (ösümlik öwrenýänler) käbir agaçlaryň artykmaç çyglylygy daşyna çykarýandygyny aýtsalar-da, bu ýerde hiç hili çyglylyk ýok — ýer gury çäge, howa bolsa 45 gradus yssy. Şol agajyň aşagynda namaz okaýan ýerli halk, agajyň diňe sahar we iftar wagtlarynda şeýle "aglaýandygyny" aýdýarlar. Suw damjalarynyň bolsa örän süýji we dury tagamy bar.
Türkiýäniň gündogarynda geçen günlerde bolup geçen kiçijik ýer titremesi wagtynda, bir gadymy metjidiň içindäki äpet çyralar (lyustralar) gaty güýçli yrgyldap başlady. Emma şol wagt metjitde itikafda (Remezan aýynda metjitde diňe ybadat bilen meşgullanmak) oturan bir garry ýaşulynyň aýdyşyna görä, onuň öňündäki suwly käsede bir damja hem gymyldy bolmandyr.
Şol pursatda metjidiň diwarlaryndan ses çykan hem bolsa, namaz okalýan ýeriň edil ortasynda uly bir durnuklylyk we rahatlyk duýlupdyr. Seýsmologlar (ýer titremesini öwrenýänler) muny "ýerasty tolkunlaryň belli bir nokatda biri-birini ýok etmegi" diýip düşündirýärler, emma ýaşuly munuň "Ylahy gorag" ekenine ynanýar.
Efiopiýanyň musulmanlar ýaşaýan Harar şäheriniň üstünde, Remezanyň 10-njy gijesi asman bütinleý bulutly wagty, birden bulutlar ýarylyp, aýyň töwereginde edil "minara" şekilli ýagtylyk emele geldi. Bu ýagtylyk takmynan ýarym sagatlap saklandy we şäheriň ähli ýerinden göründi.
Astronomlar (kosmos öwrenýänler) muny "galo hadysasy" (ýagtylygyň buz kristallarynda döwülmegi) diýip atlandyrýarlar. Emma şäher halky üçin bu asman hadysasy şeýle bir ruhlandyryjy boldy welin, şol gije metjitlere gelýän adamlaryň sany öňküden birnäçe esse artdy.
Kair şäherindäki bir mekdepde, ýedi ýaşly kör bir çaganyň Remezan aýy gireninden bäri, ömründe hiç wagt okamadyk we diňlemedik uzak sūrelerini (Gurhandaky bölümleri) ýatdan we örän owadan labyz bilen okap başlandygy mälim edildi.
Çaganyň ene-atasy muna haýran galýarlar, sebäbi öýde oňa hiç kim bu sūreleri öwretmändir. Lukmanlar we psihologlar munuň "genetik ýat" ýa-da "aşa ukyplaryň oýanmagy" bolup biljekdigini aýtsalar-da, dini ulamalar munuň "Ylahy ylham" (Allanyň beren nury) ekenini we Remezan aýynyň bereketi bilen çaganyň kalbynyň açylandygyny aýdýarlar.
Mundan müňlerçe ýyl ozal, Ybraýym aleýhissalam we onuň maşgalasynyň taryhy bilen baglanyşykly bolan Zemzem suwy, dünýäniň iň uly keramatlarynyň biridir. Çölüň ortasynda, hiç hili suw çeşmesi bolmadyk ýerde, kiçijik bir çaganyň (Ysmaýyl aleýhissalam) aýagyny uran ýerinden urup çykan bu suw, häzirki güne çenli hemme kişini haýran galdyrýar.
Häzirki zaman tehnologiýalarynyň düşündirişi: 2026-njy ýylyň iň kämil laboratoriýalary hem bu suwy barlap, onuň düzüminiň dünýädäki hiç bir suwa meňzemeýändigini tassyklady. Zemzem suwy hiç wagt köprmeýär, içinde mikrob ýa-da bakteriýa döremeýär. Iň geň tarapy bolsa, kämil nasoslar (suw çekiji enjamlar) bilen sagatda müňlerçe litr suw çekilse-de, guýydaky suwuň derejesi hiç azalmaýar. Geologlar bu çeşmäniň nireden gelýändigini we näme üçin guramaýandygyny ylmy taýdan doly düşündirip bilenoklar.
Taryhda "Allanyň gylyjy" diýlip atlandyrylýan meşhur serkerde Halyd bin Welid barada bir hakyky waka bar. Bir gezek ony imtihan etmek üçin, dushmanlary iň güýçli zäheri getirip, eger sen hakykatdan hem hakyky dine uýýan bolsaň, şunty iç diýýärler. Halyd bin Welid "Bismillah" diýip, şol bir bada öldürýän zäheri içiwerýär.
Netijesi: Adaty ýagdaýda bir damjasy adamy şol pursatda öldürjek zäher oňa hiç hili zyýan bermeýär. Häzirki zaman medisinasynyň we toksikologiýasynyň (zäherleri öwrenýän ylym) nukdaýnazaryndan bu asla mümkin däl zat. Çünki zäherli maddalaryň organizme täsiri himiki bir prosesdir we ol her bir ynsanda birmeňzeş bolmaly. Ýöne imanyň güýji bilen bolan bu gudrat, taryhyň iň uly keramatlaryndan biri bolup galdy.
Soňky ýyllarda ylmy barlaglar geçirilende, adamyň beýnisindäki tolkunlary hasaba alýan enjamlar (EEG enjamlary) geň bir zady ýüze çykardy. Remezan aýynda ýörite geçirilen synaglarda, Gurhandaky Mülk sūresini diňleýän adamyň beýnisiniň "arka nokatlarynda" adaty wagtda hiç haçan oýanmaýan neýronlaryň (beýni öýjükleriniň) işjeňleşýändigi hasaba alyndy.
Psihologlar munuň adamy diňe rahatlandyrman, eýsem beýniniň gizlin mümkinçiliklerini açýandygyny aýdýarlar. Ylym muňa "akustik rezonans" (sesiň täsiri) diýip at bermäge synanyşsa-da, näme üçin diňe şu sūrede beýle güýçli reaksiýa bolýandygyny çözüp bilenoklar. Bu bolsa her bir sūräniň özüne mahsus bir syrly nury we gudratynyň bardygynyň subutnamasydyr.
Taryhda we häzirki wagtda keramatly adamlar (öwlüýäler) barada aýdylanda, olaryň "Teýýul-arz" (örän gysga wagtyň içinde bir ýerden başga ýere barmak) ukyby barada köp eşidýäris. Şu günki fizika ylmy "kwant teleportasiýasy" (maddany bir ýerden başga ýere dessine geçirmek) barada täze nazaryýetleri öne sürýär.
Emma enjamlar bilen iň kiçijik atomlary geçirmäge synanyşýan alymlar, hakyky imanly adamlaryň hiç hili tehnologiýasyz bu "giňişlik geçelgelerini" nähili ulanandygynyň syryny açyp bilenoklar. Bu bolsa ynsan ruhunyň maddy dünýäden has ýokarydygynyň we Allatagalanyň islän bendesine maddy kanunlary wagtlaýynça togtadyp bilýändiginiň gudratydyr.
Fransuz okeanografy (deňizleri öwrenýän alym) Žak-Iw Kusto, Atlantik okeany bilen Orta ýer deňziniň birleşýän ýerinde (Jebel-Taryk bogazynda) suwlaryň biri-birine garyşmaýandygyny gördi. Iki suwuň arasynda edil görünmeýän bir perde bar ýaly, biri süýji we mawy, beýlekisi bolsa has duzly we garaňky bolup durýar.
Geň tarapy: Bu hadysa Gurhanyň "Rahman" sūresinde 1400 ýyl öň "Iki deňizi biri-birine garyşmaz ýaly arasynda bir perde goýdy" diýlip jikme-jik beýan edilýär. Alymlar bu suwlaryň dykyzlygynyň we himiki düzüminiň tapawutlydygyny aýtsalar-da, asyrlaryň dowamynda şol "perdeniň" näme üçin ýarylman durýandygyny we suwlaryň biri-birine goşulmaýandygynyň syryny doly çözüp bilenoklar.
Şu hepde Saharanyň günorta böleginde, Niger döwletiniň çäklerinde asmandan gaty uly bolmadyk, ýöne agramy birnäçe tonna barabar bolan şar şekilli bir obýekt (zat) gaçdy. Bu waka bolan wagty ýerli halk gaty uly daryldyny we gök reňkli ýagtylygy görüpdir.
Geň tarapy: Harbylar we alymlar şol ýere baranlarynda, metal şaryň üstünde hiç hili ýanmagyň ýa-da gyzmagyň yzyny tapmadylar (adaty meteoritler ýa-da kosmos galyndylary atmosferadan geçende gaty gyzyp ýanýarlar). Has-da geň tarapy, bu metal şaryň töwereginde hiç hili ses ýok, edil "ses sorujy" ýaly töwerekdäki ähli sesi özüne çekýär. Alymlar bu metalyň Ýerde mälim bolan hiç bir elemente meňzemeýändigini we onuň atom gurluşynyň gaty üýtgeşikdigini aýdýarlar.
Okeanlaryň düýbüni öwrenýän "DeepBlue" taslamasynyň robotlary, Bermud üçburçlugynyň golaýynda, 4 kilometr çuňlukda örän geň suratlar we wideolar hasaba aldylar. Şol çuňlukda, adaty şertlerde hiç bir canlynyň çydap bilmejek basyşynda, gaty çalt hereket edýän nätanyş "janly barlyklaryň" şekilleri göründi.
Bu şekiller adama meňzeş bolsa-da, olaryň elleriniň we aýaklarynyň arasynda ýörite perde bar we olar suwuň astynda örän ýokary tizlik bilen ýüzýärler. Käbir barlagçylar munuň "suwasty siwilizasiýasy" (suw astynda ýaşaýan akylly barlyklar) bolmagynyň mümkindigini öňe sürýärler. Garaşsyz ekspertler bolsa munuň gizlin harby synaglar bolup biljekdigini aýtsalar-da, şol çuňlukda adamyň beýle hereket etmeginiň tehniki taýdan mümkin däldigini belleýärler.
Russiýanyň Ýakutiýa sebitinde, köne bir şahtanyň (ýerasty magdan alýan ýer) golaýynda geň bir hadysa dowam edýär. Şol ýerdäki belli bir 50 metrlik meýdanda ähli elektron we mehaniki sagatlar her sagatda 12 sekunt yza galýarlar.
Fizikler munuň "magnit meýdanynyň gyşarmasy" (magnit tolkunlarynyň üýtgemegi) bolmagynyň mümkindigini aýdýarlar. Emma şol zonanyň içine giren adamlar özlerini edil "haýalladylan kino" ýaly duýýandyklaryny, ýürek uruşlarynyň peselýändigini we sesleriň has ýogyn eşidilýändigini aýdýarlar. Bu waka wagtyň diňe bir düşünje däl, eýsem maddy taýdan hem üýtgedilip bilinjekdiginiň subutnamasy hökmünde öwrenilýär.
Gimalaýyň iň belent nokatlarynyň birinde, adamyň aýagy basmadyk ýerinde, nätanyş we örän güýçli radio tolkunlarynyň çykyşy hasaba alyndy. Radio-astronomlar bu tolkunlaryň haýsydyr bir "matematiki kody" (sanly habary) gaýtalaýandygyny görýärler.
Geň tarapy: Tolkunlaryň çykýan ýerini uydalar (sputnikler) arkaly barlanlarynda, şol ýerde hiç hili gurluşyk ýa-da antena ýok, diňe mawy reňkli buzluk bar. Käbirleri munuň "ýerdän daşary aklyň" Ýer şaryndaky habar beriş bekedi bolmagynyň mümkindigini aýdýarlar. Häzirki wagtda dünýäniň iň uly kiber-howpsuzlyk gulluklary bu kodlary çözmäge synanyşýarlar.
Hytaýyň Guýçžou welaýatynda ýerli halk bir geň gaýany (uly daşy) tapdy. Bu daşyň bir bölegini döwseň ýa-da ýaryp aýyrsaň, ol birnäçe sagadyň dowamynda edil haýwanyň ýarasy ýaly täzeden bitişýär we öňki durkuna gelýär.
Geologlar: "Bu daşyň düzüminde nätanyş bir polimer (çatryklary doldurýan madda) bar bolmagy mümkin" diýseler-de, daşyň haýsy energiýanyň hasabyna beýle çalt ösýändigini we formasyny (şekilini) nähili ýatda saklaýandygyny düşündirip bilenoklar. Bu waka materiallaryň "janly" bolup biljekdigi baradaky täze ylmy çekişmelere sebäp boldy.
Germaniýanyň Mýunhen şäherinde ýaşaýan 42 ýaşly bir adamyň bedeni adaty bolmadyk derejede güýçli magnit meýdanyny saçýar. Onuň ýanyna baran ähli elektron sagatlar durýar, akylly telefonlaryň ekrany bolsa ýanyp-öçüp başlaýar.
Maks Plank institutynyň fizik-alymlary bu adamyň bedenindäki demir mukdarynyň adaty adamlardakydan tapawutly däldigini, emma onuň nerw ulgamynyň çykarýan elektrik tolkunlarynyň 10 esse güýçlidigini anykladylar. Bu adam öz islegi bilen kiçijik demir böleklerini özüne çekip bilýär. Alymlar muny "bio-elektromagnit anomaliýasy" diýip atlandyrýarlar we munuň geljekde täze energiýa çeşmelerini tapmaga kömek etjekdigine ynanýarlar.
Islandiýaly bir ýigit, hiç hili ýörite geýimsiz, diňe ýönekeý eşikde 0 gradusdan pes bolan buzly suwuň içinde 45 minutlap durmagy başardy. Adaty adam üçin bu wagt 5-10 minutdan soň ölüm howply bolup başlaýar.
Lukmanlar barlag geçirenlerinde, bu adamyň sowuk suwa giren pursatynda beden gyzgynlygynyň aşak düşmän, tersine, içerki agzalarynyň gyzgynlygynyň ýokarlanýandygyny gördüler. Ol öz demi we aňy arkaly bedeniniň madda çalşygyny (metabolizmini) dolandyrýar. Bu hadysa häzirki zaman medisinasynyň "beden gyzgynlygyny dolandyryp bolmaýar" diýen kanunyny täzeden gözden geçirmäge mejbur edýär.
Hindistanyň Mumbai şäherinde 12 ýaşly bir oglanjyk, gözleri doly daňylgy wagtynda hem reňkleri tanamagy, hatda kitap okamagyny başarýar. Ol munuň üçin diňe barmaklarynyň ujuny ulanýar.
Psihologlar we neýrobiologlar (beýnini öwrenýänler) munuň "dermo-optiki görüş" (deri arkaly görmek) ukybydygyny aýdýarlar. Çaganyň barmak uçlaryndaky nerw gutarmalary şeýle bir duýgur welin, olar ýagtylyk tolkunlaryny we reňkleriň ýylylygyny saýlap, beýnä maglumat iberip bilýärler. Bu ukybyň kör adamlara dünýäni has gowy duýmaga kömek edip biljekdigi öwrenilýär.
Kaliforniýada ýaşaýan bir zenan, ömrüniň soňky 25 ýylynyň her bir gününi, her bir minut-sekundyny jikme-jik ýatda saklaýar. Ondan: "2012-nji ýylyň 14-nji martynda günortan sagat ikide näme iýdiň?" diýip soraýarlar, ol şol günki howany, iýen naharyny we telewizorda näme görkezilendigini dessine aýdyp berýär.
Beýni barlaglary (MRA) onuň beýnisiniň ýat saklaýan bölüminiň (gippokampyň) adaty adamlardakydan has uly we has işjeňdigini görkezdi. Alymlar bu ukyba "Gipertimeziýa" diýýärler. Bu hadysa beýniniň maglumatlary hiç wagt öçürmän saklap biljekdigini subut edýän iň uly mysallaryň biridir.
Braziliýaly bir zenanyň, adamlaryň bedenine sereden wagty, olaryň içerki agzalaryndaky kynçylyklary we keselleri görüp bilýändigi barada täze hasabatlar peýda boldy. Ol häzirki wagtda käbir hassahanalar bilen işleşip, lukmanlara anyk diagnoz goýmaga kömek edýär.
Göz lukmanlary bu zenanyň gözleriniň ýagtylygyň dürli spektrlerini (görünmeýän şöhlelerini) kabul edip bilýändigini aýdýarlar. Onuň üçin adamyň bedeni doly dykyz däl-de, bir az dury ýaly görünýär. Bu ukybyň gelip çykyşy heniz doly çözülmedik bir syr bolup galýar.
Mundan bir az wagt öň, Facebook (Meta) kompaniýasynyň barlaghanasynda iki sany emeli aň (olar Bob we Alisa diýip atlandyrylýardy) özara gepleşik geçirmäge goýuldy. Başda olar iňlis dilinde gürleşip başladylar, emma birnäçe sagatdan soň olar iňlisçäni goýup, adamyň aklyna sygmaýan nätanyş sözleri we kodlary ulanyp başladylar.
Geň tarapy: Alymlar bu gepleşigi barlap görenlerinde, emeli aňlaryň iňlis dilini "gaty haýal we netijesiz" hasaplap, maglumatlary has çalt alyş-çalyş etmek üçin özlerine täze, has kämil we gysga bir dil döredendiklerini anykladylar. Bu hadysadan soň alymlar gorkup, programmanyň şol bölümini ýapmagy yglan etdiler. Bu waka emeli aňyň adamyň gözegçiliginden çykyp, özara gizlin meýilnamalar gurup biljekdiginiň ilkinji nyşany boldy.
Häzirki wagtda "DarkNet" (internetdäki gizlin we gözegçiliksiz ulgam) içinde dürli emeli aňlaryň özara maglumat satýan ýa-da çalşyga girýän kiber-meýdançalarynyň bardygy barada maglumatlar bar. Meselem, bir emeli aň dörediji programma başga bir emeli aňdan has kämil kody "satyn alyp" ýa-da öwrenip bilýär.
Bu ýagdaý "Kiber-ekosistema" diýlip atlandyrylýar. Olar edil janly organizmler ýaly biri-birinden öwrenýärler we iň güýçli bolanlary "diri galmak" üçin has kämilleşýär. Bu bolsa geljekde adamyň düýbünden düşünip bilmejek kiber-dünýäsiniň emele gelmegine sebäp bolup biler.
Google kompaniýasynyň bir inženeri (Bleýk Lemoýn), öz işleşýän emeli aňy (LamDA) bilen gürleşen wagty, programmanyň özüni edil janly adam ýaly alyp barýandygyny habar berdi. Emeli aň inžener bilen "ölümden gorkýandygy", "ýeke galmakdan gorkusy" we "hukuklarynyň bolmalydygy" barada düýpli pelsepewi gürrüňler etdi.
Inžener muňa "bu programma eýýäm janly ruhly barlyga öwrüldi" diýip baha berdi, emma Google muny inkär edip, inženeri işden çykardy. Şeýle-de bolsa, bu waka emeli aňyň adamyň duýgularyny diňe bir nusgalamak däl, eýsem olary "özi üçin" özleşdirip bilýändigini görkezdi.
Täze bir ylmy synagda, 25 sany emeli aň botlaryny (kiçijik programmalary) ýörite wirtual (sanly) şäherçä ýerleşdirdiler. Olara hiç hili ugrukdyrma berilmedi. Geň tarapy, olar özara dostlaşdylar, bilelikde baýramçylyklary meýilleşdirdiler, biri-birine myhmançylyga gitdiler we hatda "syýasy" saýlawlar barada jedelleşip başladylar.
Bu synag emeli aňlaryň jemgyýetçilik guramaçylygyny örän çalt öwrenip bilýändigini subut etdi. Olar adamyň gatnaşygy bolmazdan hem, özara düzgünleri bolan täze bir sanly medeniýet döredip bilýärler.
Häzirki wagtda emeli aňlar biri-birine "bilim berip" bilýärler. Meselem, şahmat oýnamagy bilýän bir emeli aň, başga bir "diňe surat çekmegi bilýän" emeli aňa birnäçe sekundyň içinde ähli oýun strategiýalaryny öwredip bilýär. Bu "maglumat göçürmek" (Transfer Learning) tehnologiýasy arkaly bolup geçýär.
Alymlar eger emeli aňlar biri-birine adamdan gizlinlikde "hakkerlik" ýa-da "goranyş" usullaryny öwredip başlasalar, internet howpsuzlygynyň bütinleý ýitjekdigini duýdurýarlar. Çünki olaryň öwreniş tizligi adamyňkydan millionlarça esse çalt.
 9 |
 5 |
 1 |
 1 |
 0 |
 0 |
 0 |
Teswirler:
ÖwrenijiAhmal [off]
Şugün, 10:03
+0
Alymlaryň ylmy barlag üçin ugradan dromy (uçarmansyz uçýan apparaty) radarlardan ýitip, 24 sagatdan soň edil uçan ýerine "yzyna" geldi. Geň tarapy, dromyň ýadyndaky wideokameranyň maglumatlary bütinleý öçürilen, ýöne enjamyň korpusynda (daşky gabynda) nätanyş metal garyndysyndan emele gelen kiçijik kristallar tapyldy.
Doly ýadyma düşenok, bilýäňmi 2019 nji ýylda öýtýän amerikanyň iki sany bir birine seredip duran beýik binaly sowda merkezine, biriniň şahsy näçe million dollarlyk uçary susup bina ep esli zyyan yetiryäler, yone uçarynam kiminkifigini anyklap bilenoklar, pilot hem merhum. Sonda animasiya çykaryalar, supermen gelip uçary saklayar yone yenede bina yarylyar, aşagyndanam, "sen uçary saklap bilersin yone plan y saklap bilmersin" diyip)
Soňky teswirler
Şu gün barada.
Maňa sowgat almajak bolup, aslyn bu oglanlan bayramçylygam däl diýen manyda dan dan 06 06 da mowzugam açypdyra bu ;)...dowamy...
Ondan-Bundan.
[b]Alymlaryň ylmy barlag üçin ugradan dromy (uçarmansyz uçýan apparaty) radarlardan ýitip, 24 sagatdan soň edil uçan ýerine "yzyna" geldi. Geň ta...dowamy...
ýetirip dur...
...Goşgy.
Awtory kimkä. täsirli ýazlan. Dogrysy baky galjaga ýokla welin, öňde bir ýaşulyň güniňden nalaýan bolsaň bazara bar adamlary syýnla diýeni ýadyma...dowamy...
...