Öwreniji
 Fantom [off]
 Şugün, 00:37
 Düşünjäň düşünjäm bilen deňleşende düşünersiň... 👋

**Neýroulgamlar dünýäni eýelermi?**
**Emeli akyl adamlary öldürip bilermi?**
**Emeli akyl 2030-njy ýyla çenli adamlary gul edermi?**
**Emeli akyl adamlary işden boşadarmy?**
**Emeli akyl ömri uzaldarmy?**
**Maşynlaryň gozgalaňyndan gorkman gezse bolarmy ýa bolmaz?**

Bu soraglar barada MGIMO-nyň (Moskwa döwlet halkara gatnaşyklary instituty) talyplary bilen bilelikde oýlanýarys.

**Näme üçin "emeli beýnilere" ynanmak howply?**
**Emeli akyl adamyň dosty bolarmy ýa-da ony ýok edermi?**
**Neýroulgamlar biziň durmuşymyzy we özümizi nähili üýtgedýär?**

Syýasatşynas Georgiý Bowt "Rossiýskaýa Gazeta" üçin ýazan makalasynda "emeli akyl bilen aşa meşgullanmagyň" howpuna ünsi çekýär. Bu ýagdaý kognitiw atrofiýa (beýniniň we akyl ukybynyň gowşamagy) getirýär. Esasy mesele emeli akylyň adamlaryň işini elinden almagynda däl-de, eýsem täze nesilleri özbaşdak pikirlenmek ukybyndan mahrum etmegindedir.

**Neýroulgamlaryň goýberýän ýalňyşlyklaryna kim jogapkär?**
**Emeli akylyň mümkinçilikleriniň araçägi nirede?**

Emeli akyl baradaky gürrüňler dymanok. Käbirleri onuň adamlaryň ornuny tutmagyndan ýa-da olara garşy gozgalaň turuzmagyndan gorksa, beýlekiler neýroulgamlaryň mümkinçiliklerini işjeň öwrenýärler we ulanýarlar.

**Taslama barada: Esasy tezisler (pikirler)**

* **Maglumatyň taýýar gysgyçlary:** Emeli akyl tarapyndan taýýarlanan gysga jogaplar köpler üçin adaty gözleg netijeleriniň ornuny tutdy. Adamlar indi çuňňur öwrenip oturmaýarlar, sebäbi "taýýar netije" eýýäm bar.
* **Hünär ukyplarynyň ýitirilmegi:** Diňe awtopilota ynanýan uçarmanyň wagtyň geçmegi bilen uçary el bilen dolandyrmak ukyby peselýär. Emeli akyla bil baglaýan lukmanlar we nawigasiýany ulanýan sürüjiler hem öz hünär ukyplaryny we ýatkeşligini ýitirip bilerler.
* **Kiwazi-bilim (ýalan bilim):** Neýroulgamyň maglumatlary nähili seljerýändigi sizden gizlin galýar. Şonuň üçin siz bu "taýýar" maglumatlara esaslanyp, dogry çaklamalary gurup bilmeýärsiňiz.
* **Kritiki (tankydy) pikirlenmek:** Bu ukyba emeli akylyň jogaplaryndaky ýalňyşlyklary we propagandany (bilgeşleýin ýaýradylýan pikirleri) tapmak üçin zerurlyk bar.
* **Gulluk howpy:** Emeli akyla aşa ynanmak, maglumatlary özbaşdak seljermek ukybynyň ýitirilmegine we adamlaryň "beýnisiz" gulla öwrülmegine getirip biler.

**Aldaw üçin näme töleg töläris? Ýalňyşlyklar gutulgysyzmy?**

ABŞ-da ChatGPT tejribeli bir advokaty aldady — ol bolmadyk hukuk wakalaryny (presedentleri) oýlap tapyp berdi.
Malaýziýada garry bir är-aýal emeli akyl tarapyndan ýalan döredilen wideony görüp, asma ýoly görmek üçin 300 km ýol geçdiler, ýöne hakykatda beýle ýoluň ýokdugy anyklandy.

**Talyplaryň we ekspertleriň garaýyşlary:**

* **Amira Temirezowa (MGIMO):** ChatGPT bilen hemişe işleşmek biziň erk-islegimizi gowşadýar. Adam kyn pursatlarynda özüni saklap bilmän, has agyr we jogapkärli işleri hem maşyna tabşyryp başlaýar.
* **Natalýa Kasperskaýa (Domestic Soft):** Häzirki uly dil modelleri (LLM) maglumat ýeterlik bolmasa-da, hökman jogap bermeli edilip gurlan. Bu bolsa "ynamly ýalňyşlyk" (gallýusinasiýa) effektini döredýär. Şonuň üçin möhüm kararlarda olara ynanmak bolmaz.
* **Mihail Şwydkoý:** Emeli akylyň sungatdaky mümkinçilikleri aşa çişirilýär. Hakyky döredijilik öňden bar bolan maglumatlary gaýtadan işlemek däl-de, "näbellilige tarap ýol almakdyr". Algoritmler adamyň duýgularyny we öňünden bilip bolmaýan hereketlerini gaýtadan döredip bilmeýärler.
* **Aleksandr Kaplan (Psihofiziolog):** Emeli akyl dünýäniň modelini döredip başlasa-da, ol bize bäsdeş bolup bilmez. Biziň adam hökmünde dünýäni çuňňur düşünmek we gatnaşyk saklamak ýaly üýtgeşik isleglerimiz bar.
* **Marina Korolewa (Professor):** Iň uly mesele neýroulgamlaryň sowatsyzlygy däl-de, olaryň "oýlap tapmalarydyr" (gallýusinasiýalarydyr). Diplom goraglarynda talyplar emeli akylyň oýlap tapan bolmadyk edebiýat sanawlaryna ynanýarlar we olary barlaýanoklar. Mesele emeli akyluň özünde däl-de, adamyň özündedir.

**Jemleýji pikir:**
Häzirki wagtda biziň öňümizde iki ýol bar: ýa emeli akyly bilimimizi çuňlaşdyrmak üçin gural hökmünde ulanmaly, ýa-da onuň taýýar jogaplaryna eýerip, öz intellektual (akyl) ösüşimizi ýaltalygyň aşagynda jaýlamaly.

Mowzukda teswirler ýok! Siz ilkinji bolup teswir ýazyň!

Teswir ýazmak üçin Içeri giriň ýa-da Agza boluň →!