“❤️ Saýt ýene-de öz işine başlady ❤️”

Içeri gir Agza bol
👉 Tanyşlyk Chat (üstüne bas)👈
💥New chat..🗨 - üstünden basyp çata girip bilersiňiz:)
Söýgüli chat
Ýürekdeş sözler!
@menin_dunyam : Ony hiç gőrmezlik, başka bilen gőreniñden has gowudyr @menin_dunyam

Forum | KOMPIÝUTER WE TAHINKA | Täze tehnologiýalar

Näme üçin erkin internet hiç kime gerekdäl?
 Özümiziňki
 Fantom [off]
 11.04.2026 / 08:26
 Ýalňyşmakdan gorkup, biz ýene bir gezek ýalňyşýarys...

Durmuş ulgamlarynyň bloklanmagy we internetiň öçürilmegi — ähtimal, 2026-njy ýylyň mart aýynyň iň esasy temasy bolsa gerek. Bolup geçýän wakalar köpüni biparh goýanok we munuň sebäbi düşnüklidir. Giň gerimli internet çäklendirmeleri millionlarça adamyň ýaşaýyş durmuşyny weýran edýär. Şeýle-de, soňky on ýyllykda bizde gurulýan öwrenişilen sanly döwlet modelini çynlakaý üýtgedýär.

Emma, men bu temanyň jikme-jikliklerine durup geçmek islemeýärin. Onuň deregine, bolup geçýänleriň düýp sebäplerine seretmegi teklip edýärin. Sebäbi hemme zat, adatdakysy ýaly, göräýmäge beýle ýönekeý däl — göz öňümizde Russiýanyň serhetlerinden has daşary çykýan we geljekki on ýyllykda global sanlylaşdyrmanyň ugruny kesgitlejek giň gerimli we çylşyrymly proses ýaýbaňlanýar.

Eger dünýäde bolup geçýän wakalara ser salsak, köne erkin internetiň tarapdarlarynyň gaty az galandygyny geň galma bilen görmek bolar. Dürli derejedäki gatylykda sanly giňişligi çäklendirmegiň dürli modellerini tas ähli uly ykdysadyýetler synagdan geçirýärler.

* **Günbatar ýurtlary:** Ýetginjekler üçin durmuş ulgamlaryny doly gadagan etmegi işjeň barlaýarlar.
* **Britaniýa:** Ýaş tassyklamasy ady bilen, aslynda internetiň doly "pasportlaşdyryş" ulgamyny girizýär.
* **Fransiýa we Germaniýa:** Özleriniň milli messenjerlerini — *Tchap* we *Bundesmessenger* — ornaşdyrýarlar.
* **Ýewropa Bileleşigi:** "Özygtyýarly Twitter" (*W Social*) proýektini hödürledi we sanly özygtyýarlylygy almak üçin maglumat merkezlerini (data-centers) öz ýerlerinde ýerleşdirmek planlaryny işläp düzýär.

Gysgaça aýtsak, internetiň böleklere bölünmegi (fragmentasiýa) örän çalt depginler bilen gidýär. Holbuki, ýaňy-ýakynda hem bitewi ulgam tutuş adamzadyň aýrylmaz gymmatlygy hasaplanýardy.

### Döwür üýtgedi
Emma soňky dört ýylda möhüm bir zat boldy — döwür üýtgedi. Interneti döreden globalizasiýa geçmişde galdy. Maglumat tehnologiýalary 2020-nji ýyl bilen deňeşdireniňde hem gaty öňe bökedi. Internetiň özi hem üýtgedi: ol ilatyň dar bir topary üçin düşnüksiz oýunjak bolmakdan çykyp, jemgyýetçilik-syýasy durmuşyň ähli esasy prosesleriniň akýan meýdançasyna öwrüldi. Şol sebäpli hem, ol indi has ýygy-ýygydan **howp çeşmesi** hökmünde kabul edilip başlandy.

Gözegçiliksiz sanly giňişligiň döwletler üçin kynçylyk döreden hekaýalary gaty kän:
1. **"Arap bahary" (2010-2012):** Amalyýetde dolulygyna *Facebook* we şol wagtky *Twitter* arkaly utgaşdyrylypdy.
2. **ABŞ-daky 2020-nji ýylky saýlawlar:** Syýasy tolgunyşyklar we pandemiýa döwründe dildüwüşik teoriýalary gülläp ösdi, bu bolsa netijede Kapitoliniň basylyp alynmagyna we uly meýdançalaryň "ynamsyz elementlerden" arassalanmagyna getirdi.

### Täze logika: Iýersiň ýa-da iýlerisň
Halkara ulgamy sarsyp, uly döwletleriň arasyndaky köne duşmançylyga tarap sýyp başlanda, "erkin internet" logikasy işlemegini bes etdi. Onuň deregine başga bir düşünje geldi: **ýa sen özüň garaşsyz uly balyk bolarsyň, ýa-da seni diri iýjek has uly balyk tapylar.**

Näme üçin Ýewropa Bileleşigi ýigrimi ýyllap amerikan meýdançalarynda ýaşamagy mesele görmedi-de, indi öz durmuş ulgamlaryny gurýar? Sebäbi öň ABŞ umumy geopolitik giňişligiň bir bölegi hökmünde kabul edilýärdi. Indi bolsa olar bäsdeşe öwrüldi we Ýewropa elitasyna "duşmançylykly" (olaryň ýagdaýynda — ultra-sagçy) pikirleriň ýaýramagyny çäklendirip biljek gözegçilik astyndaky giňişlik gerek boldy.

### Eýran urşunyň sapagy
Eýran urşy syýasatçylara ýene bir ajy sapak berdi. Daşary ýurt tehnologiýalaryna, esasanam dostlukly däl ýurtlaryň tehnologiýalaryna bil baglamak bilen diňe bir häkimiýetiňden däl, eýsem janyňdan hem mahrum bolup bilersiňiz. Ysraýyllylaryň internete birigen köçe kameralary arkaly yzarlap tapan merhum aýatullasy Ali Hameneýi munuň iň täze subutnamasydyr. Bu tejribe heniz gaty täze, ýöne ol hem wagtyň geçmegi bilen anyk howpsuzlyk kararlaryna öwrüler.

### Telegramyň we halkara taslamalaryň ykbaly
Ýurtlaryň arasyndaky duşmançylyk we doly ynamsyzlyk şertlerinde, *Telegram* ýaly hakyky internasional taslamalara, gynansak-da, agyr ykbal garaşýar. Olaryň öňünde iki sany saýlaw bar:
* Ýa-da milli hökümetleriň arasyndan bir "howandarlyk" tapyp, suw üstünde galmak üçin onuň kadalaryny kabul etmeli.
* Ýa-da garaşsyz galmaly, ýöne yzygiderli yzarlamalara döz gelip, kem-kemden kölegä çekilmeli.

Muny 100% adalatly diýip bilmerin, ýöne täze döwrüň häsiýetli aýratynlygy şeýle. Islesek-islemesek — dünýäniň ýokary gatlaklarynda **erkin internet indi hiç kime gerek däl.**

---
*Awtoryň şahsy pikiri redaksiýanyň we okyjylaryň pozisiýasy bilen gabat gelmän biler.*


148

34

4

5

0

0

0
Teswirler:
 Özümiziňki
 Mawy [off]
  Dymmak iñ güýçli sesdir.
 15.04.2026 / 13:51

+0

Bu ýazylanlaryñ esasy aýtjak bolýan zady dünýäde “erkin internet” döwrüniň ýuwaş, ýuwaş azalyp, gutarmagyny görkezýär. Köp ýerler internet giňişligi diňe ösüş we aragatnaşyk üçin däl-de, howpsuzlyk hemde gözegçilik edilýän zat hökmünde ulanyp başladylar. Şoñ üçinem netije internet bitewi biriligi ýitirip, böleklere bölünýä.
Gysgaça aýdylanda: öň internet adamlary birleşdirýän zat bolsa indi döwletleri öz çägine çekýän we bölýän uly strategiýa öwrüldi.
Öz şahsy pikirimi aýtsam; Şu internedi çäkli ulanyşa göýberilip durka nähili bolgusyz zatlaryñ artanyny görüp otyrys. Ony tutuş erkin ulanmana berilse bilmedimdä... Ýenede çäkli, gyz-gelinler üçin-ä hasam çäklendirilse erbet bolmazdy. Gowy tarapyndan zyýan tarapy kän özem edil biziñkiler üçin şeýle ýaly.
Geljekki ýaşajyk ösüp gelýän, beýnisi arassaja nesile zyýany ulymyka diýýän. Sebabi, mysal üçin: gyz-oglan tapawdy ýok haýsam bolsa biri 10,15,16 ýaş aralykdaky ýaşlaryñ biri eline telefony aldy, girdi tiktoga näme gördi..? Elbetde özi ýaly gyzjagazlar,oglanjyklaryñ özünde ýok, arzuwyny edýän ýöne hiç amala aşmajak maksadyny başga bir özi ýaly biri amala aşyrdy (olam nähili usul bilen? Bu başga tema). Olary görüp, olaryñ eşigini,maşyny, owadanlygyny görüp, kemsinme döredi, soñ öz ýanyndan gynanyp gezmek, ruhy çökünlik, aý garaz psihkasy peslärä durmuşdan,öz ýaşaýan gurşawyndan hem doýýar. Onsañ çäklendirilmegi, gysylmagy internediñ geljekki nesil üçin biraz gowy ýaly. Bu aýtýdanlarymyñ "ANTI" tarapy hem bar. Käbiri oñ üsti bilen köp üstünligede ýetýäler. Programmistlik we.ş.m.



Bes edeýin gowsy. Harp ýalñyşlar üçin öñünden ötünç soraýan, howlugyp ýazdym))

 Özümiziňki
 Mawy [off]
  Dymmak iñ güýçli sesdir.
 15.04.2026 / 13:59

+1

Fantom aga gelip "kiçijik burnuñy uly işlere sokýañ" diýip gaharlanmagam ahmal -_+


Özümiziňki
Fantom  (15.04.2026 / 17:31) 

Mawy, Haha. Ýok-la ))

Goý beklesinler. näçe ýapsalar ýapsynlar. gerek adam öz görjek synlajak zadyny tapýar.

Darknet diýilýär oňa... Ýäni internediň mmm ters tarapy diýsem ýalňyş bolar ýöne tipa şoňa meňzeş zat.

 Öwreniji
 Kapiro [off]
  Allah diýene Allah ýetişer
 16.04.2026 / 20:51

+1

Başga ýurtlarda üýtgeýändir, ýöne bizde ilatyň 50-60 % di internediň nämedignem bilenok dogrusy, sebäbi internet gymmat we gowy işlänok. Şul aýdanlarmy tassyklaýan zatlaryň biri sanlaýmaly saýt we sanaýmaly agzaň bardygy.


Özümiziňki
Fantom  (17.04.2026 / 19:31) 

Kapiro, Ol arada okapdym. bir žurnalistta tekbirlerde ýazýarlar: Agam, seň ol aýtýanlaryňy diňe daşyndakylar diňläýmese içindäkilerä 1 diňläp bilenoklar, 2 onyň gurruk guýa gyýgyran ýaly dälmi nä diýse, şoň bir aýdan gowy sözleri bar.

Men buny gözleýänlere aýtýan diýä.

Aslynda, mendede Ondan-bundan makalalar kän, ýöne Siziň ýazan ýokarky sebäplerňiziň kökü şo esas bolansoň köp zatlary goýmagam nemeräk...

Häzir internediň tizligini köpeltýärler, emma giriş çykyş akymlaryny berk ç


Özümiziňki
Fantom  (17.04.2026 / 19:32) 

Kapiro, berk çäklendirýärler, bulam bizi şoo pul meselesine ertýär.

Men birinden eşitdim, aýda 1000 manada 6 migabit internet we çäklendirilmedik edip bolýar diýärler.

Bunam gowja oýlanşsaň şo startlink sputnik internetlar kontrabas gelip başlapdyrmyş, aýda näçe tölenýännä biljekdäl, ýöne şoňa höwes artdyrýanlara känmiş.

Garaz olam herkime ýetdirenok... o zatlary ýa elita, ýada daşda işläp öý maşyn gerek ýaraklarny alyp köp meselelerini çözenler edäýmese aýylganç gymmat aparat bo


Özümiziňki
Fantom  (17.04.2026 / 19:35) 

Kapiro, gymmat aparat bolmaly.

Indi saýt meselesine gelsek, alada baryny edip ýasaňsoň bekleýärler welin, baý ýokuş degýärä. iň esasysam gowja semredip onsaň häki işe başlaýarlar.

sen ýene açýaň başga domen tapyp öňki tölän pulyňy köýdirip, ana ony onsaň derrow bekleýärler.

Häzir indi ýörite adamlar ol ugrdan gazanjam etýärler. ýäni ýapylan saýtlary awtomat domenmy-serwermi birzadyna üýtgetýärler, garaz 2 3 sagatdan açylýar.

Hm, gürrüň başga ýana üýtgäp gitdi öýtýän! ))


Öwreniji
Kapiro  (17.04.2026 / 23:23) 

Fantom, Aý hawa, aýtmaga zat köp welin aýdanyňdan netije ýok bolmaly. Belki geljekde oňat bolar diýip umyt edäýmek galýar.

 Täzeje
 tmce [off]
 19.04.2026 / 10:05

+0

manat hem gerek dä

Teswir ýazmak üçin Içeri giriň ýa-da Agza boluň →!

Soňky teswirler

Pul gazandyrýan saýtlar


Freecash su sayt in gowysy diyya jipiti daýy...dowamy...
Internetde pul işlemek | Pul gazandyrýan saýtlar
ДжекМа (Şugün, 08:31)

Pul gazandyrýan saýtlar


Näme ishläp pul gazanylýa saýtda shono düshünemok men...dowamy...

Pul gazandyrýan saýtlar


Bizde mümkinçilik ýok. Ýaňy özümize mümkinçilik döredip başlaýasam welin saýty ýapmaga mejbur edýärler. Ýogsa türkmen webmasterlerem dünýä ýüzüne...dowamy...

Bir käse süýt


Emeli an bilen liboy zady edip bolyar indi...dowamy...
Erkin mowzuklar | Bir käse süýt
Anima (Düýn, 08:31)

Duzak / gysga hekaýalar


Terjime gaty gowy däl, bökdeýän ýerleri kän. Ýöne hekaýalar juda manyly, ajaýyp....dowamy...
Erkin mowzuklar | Duzak / gysga hekaýalar
Gerceknazar (13.05.2026 / 18:11)

Durmuş diýmek näme


Pandajyk hem şular ýaly gowy setirler ýazyp bilýärmi? Like....dowamy...
Erkin mowzuklar | Durmuş diýmek näme
Gerceknazar (13.05.2026 / 18:06)

Bir gyzyñ gündelik ýazgylaryndan.


Haladym, duýgylandyrdy. Şular ýaly durmuşdan duýgyly setirleri okamagy halaýan, paýlaşanyň üçin minnetdar....dowamy...
Erkin mowzuklar | Bir gyzyñ gündelik ýazgylaryndan.
Gerceknazar (13.05.2026 / 18:03)

Bir käse süýt


— Size näçe bergi boldum? — diýip soraýar. Täsin gepleşýän ekenaý. ))...dowamy...
Erkin mowzuklar | Bir käse süýt
Fantom (13.05.2026 / 15:38)

Tötänlikmi ýa-da Takdyr?


Eöw näme ökjäňiz bilen pikirlenýäňizmaý. Nämesi geň taň mynyň. Eger olar kiçilikden bir şäherde ýaşan bolsa we Disney şol döwürde iň uly atraks...dowamy...
Erkin mowzuklar | Tötänlikmi ýa-da Takdyr?
Basmacy (13.05.2026 / 15:07)

Çäre bamy?


Çäre barmy dälde, çäre bolarmy diýseň gowy gabat gelerdi....dowamy...
Şygyryýet dünýäsi | Çäre bamy?
AyJennet (13.05.2026 / 09:15)
Ähli hukuklar goralan!
© Yurekdesh.Ru 2017-2025

By We-Pro -->