Özümiziňki
 Fantom [off]
 20.04.2026 / 09:01
 Ýalňyşmakdan gorkup, biz ýene bir gezek ýalňyşýarys...

Hyzmatkär nähili rus imperatorynyň aýaly boldy? Liz Grýuel-Aperiň «Daýhan aýallardan şa zenanlara çenli» kitabyndan bir bölek terjime.

Aprel aýynda «KoLibri» neşirýaty Liz Grýuel-Aperiň «Daýhan aýallardan şa zenanlara çenli. Russiýanyň taryhynda aýallar» atly kitabyny çapdan çykarýar.

Filolog-slawist Liz Grýuel-Aper Fransiýada rus medeniýetiniň meşhur wagyzçysy hökmünde tanalýar. Ol sowet filology Wladimir Proppyň ylmy işlerini fransuz diline terjime edipdi. 2011-nji ýylda Grýuel-Aper Russiýanyň taryhy-medeni mirasyny gorap saklamaga goşan ajaýyp goşandy üçin Lihaçýow adyndaky gaznanyň baýragyna mynasyp boldy.

Öziniň täze eserinde awtor dürli döwürleriň rus aýallarynyň durmuşyny öwrenýär: X asyryň ilkinji hanşalaryndan başlap, XIX asyryň dekabristleriniň aýallaryna we nigilistlerine çenli. Kitapda zenanlaryň jemgyýetçilik we hukuk ýagdaýy, taryhyň dürli döwürlerinde ýüzbe-ýüz bolan kemsitmeleri we kynçylyklary barada gyzykly maglumatlar berilýär.

Pýotr I (edil onuň resmi atasy patyşa Mihail ýaly) knýagynýalardan (begzadalardan) görä hyzmatkärleri, rus aýallaryndan görä bolsa daşary ýurtlylary ileri tutýardy. Geljekki Ýekaterina I-niň kandidaturasy patyşany doly kanagatlandyrdy. Onuň hakyky ady Marta Skawronskaýady. Onuň şwedmi ýa-da latyşdygy barada dürli çaklamalar bar. Emma bir hakykat bar: ol 12 ýaşynda pastor Glýukuň ýanyna hyzmatkärlige giren daýhan gyzy, ýetim galan bir mazzamdy. 18 ýaşyna çenli ol örän gelşikli, etli-ganly we hyzmatçyl gyza öwrüldi.

1702-nji ýylda ol şwed esgerine durmuşa çykdy, ýöne Russiýa bilen bolan uruş onuň ykbalyny üýtgetdi. Marta rus goşunlaryna ýesir düşdi. Ilki bir kapitana, soňra bolsa rus armiýasynyň marşaly Şeremetewe "satyldy". Şeremetew garry we nebisjeň adamdy, Marta oňa hyzmat etmeli bolýardy. Pýotr I-niň golaýyndaky iň ýakyn adamy Menşikow ony şol ýerde görüp, öz ýanyna äkitdi. Pýotr bolsa ony Menşikowyň öýünde gördi.

Martanyň beýle tiz ýokarlanmagynyň syry — onuň täsin ruhy durnuklylygyndady. Ol ykbalyň islendik öwrümini (ýetim hyzmatkärden patyşanyň söýgülisine çenli) şol bir optimizm bilen kabul edýärdi. Anna Monsuň sowuklygy sebäpli başarmadyk zadyny, Marta her bir ýagdaýa uýgunlaşmak ukyby bilen başardy.

Onuň ýumşak häsiýeti we özüne çekijiligi, dowamly gorky we gazap içinde gezyän, ýöne aýallara örän mätäç bolan Pýotr patyşany özüne bendi etdi. Marta (soňra prawoslaw dinini kabul edip, Ýekaterina adyny aldy) patyşa-esger üçin hakyky hemra boldy. Köşklerde ýüpekleriň içinde ösen hanşalardan tapawutlylykda, ol Pýotr bilen harby ýörişlere gidip, hatda göwreli wagty hem at çapyp bilýärdi. Ýerde ýatyp, esger şineline bürenip, patyşanyň ähli talaplaryna uly şatlyk bilen boýun egýärdi.

Olaryň gatnaşyklary hakyky söýgä öwrüldi we Pýotr eýýäm onsuz ýaşap bilmejekdigine göz ýetirdi. 1712-nji ýylda aristokratlaryň we dindarlaryň uly närazlygyna garamazdan, olar resmi nikalaşdylar. Şeýlelikde, olaryň iki gyzy — Anna we Ýelizaweta kanuny öwlatlar diýlip yglan edildi.

Ýekaterina patyşa lybaslaryna beslense-de, onuň garamaýakdygy mese-mälim görünýärdi: günüň aşagynda garalan ýüzi (şol wagt bu edepsizlik saýylýardy), gödek garaýşy we geýinişindäki tassyzlygy barada knýagynýalar köp gürrüň edýärdiler. Şonda-da Ýekaterinanyň tebigy bir pähimi bardy: ol hiç wagt özüniň öňki pes-garamaýak ýagdaýyny ýatdan çykarmaýardy we elmydama Pýotryň kölegesinde bolmaga çalyşýardy. Şonuň üçin hem onuň duşmany azdy.

Olaryň durmuşy örän agyr zarbalar bilen hem utgaşýardy. Çagalarynyň köpüsi, esasan hem oglanlary aradan çykdy. Pýotr garrap başlady, ýöne Ýekaterina şol wagtlar özüne göwni ýetip, Wilgelm Mons atly ýaş ýigide göwün berdi. Pýotr bu wepasyzlygy bilende, onuň ary wagşyçylykly boldy: Monsuň kellesi kesildi. Patyşa Ýekaterinany şol kesilen kelläniň ýanyna getirdi. Ýekaterina bolsa sarsman, özüni asuda alyp bardy. Şunlukda, olaryň arasyndaky ynam düýbünden sarsdy.

Pýotr I 1725-nji ýylda birden aradan çykdy. Käbir taryhçylar onuň Ýekaterina we Menşikow tarapyndan zäherlenen bolmagynyň mümkindigini çaklaýarlar. Näme-de bolsa, Menşikowyň we gwardiýanyň kömegi bilen Ýekaterina tagta çykdy.

Ýekaterina I bary-ýogy iki ýyl hökümdarlyk etdi. Emma ol döwleti dolandyrmaýardy, ol diňe meşhur aňlatmada aýdylyşy ýaly **«döwlet başyndaky aşpez aýal»** (кухарка во главе государства) boldy. Ol özüni köpçülikleýin meýlis-şagalaňlara we serhoşlyga urdy. 39 ýaşynda bolsa ysgynsyzlykdan aradan çykdy. Käbirleri ony Pýotryň arwahy yzarlaýar diýse, käbirleri bolsa eýesini ýitiren hyzmatkär aýalyň çuňňur gussa batandygyny aýdýarlar.

Mowzukda teswirler ýok! Siz ilkinji bolup teswir ýazyň!

Teswir ýazmak üçin Içeri giriň ýa-da Agza boluň →!