Prezident Linkoln nähili öldürildi?...

Ýürekdeş sözler!

Garrygyz : Allah niyeti ýagşy bolanyň bagyny talaň etdirmez...

Forum | GÜRRÜŇDEŞLIK | Erkin mowzuklar

Prezident Linkoln nähili öldürildi?

Özümiziňki
Fantom [off]

20.04.2026 / 09:38
Wagtyňyzy manysyz geçirmäň, çünki her bir pursat altyndan gymmatlydyr...

1865-nji ýylyň 14-nji aprelinde ABŞ-nyň taryhynda iň sarsdyryjy wakalaryň biri — prezident Awraam Linkolnyň öldürilmegi bolup geçdi. Bu waka Demirgazygyň ýeňşi bilen tamamlanan we gulçulygyň soňuna çykan Raýatlyk urşunyň netijesidir.

Linkoln 1809-njy ýylda Kentukki ştatynda garyp daýhan maşgalasynda dünýä indi. Ol yzygiderli mekdebe gatnap bilmese-de, özbaşdak okap, uly bilim almagyň nusgawy mysalyna öwrüldi. 1830-njy ýylda Illinoýsa göçeninden soň, onuň syýasy karýerasy başlandy. Ol ilki poçta müdiri, soňra ýer ölçegçi bolup işledi. 1836-njy ýylda adwokatlyk derejesini alyp, garyp adamlary mugt gorandygy sebäpli halkyň arasynda uly meşhurlyk gazandy.

1856-njy ýylda döredilen Respublikan partiýasynyň hataryna goşulyp, gulçulygyň ýatyrylmagyny we senagatyň goldanylmagyny öňe sürdi. 1860-njy ýyldaky saýlawlarda ýeňiş gazanyp, 1861-nji ýylyň 4-nji martynda wezipesine girişdi.

Linkolnyň ykdysady özgerişleri, aýratyn hem import harytlaryna goýlan 47 göterimlik gümrük paçlary (Morill kanuny) we täze ýerleriň paýlanmagy baradaky "Gomsted akty" günortaly plantatorlara (gul eýelerine) uly urgy boldy. Şunuň netijesinde günorta ştatlary bölünip aýrylyp, Konfederasiýa döretdiler we 1861-nji ýylyň 12-nji aprelinde harby hereketleri başladylar.

Uruş döwründe Linkoln iki sany möhüm karar kabul etdi:
1. 1862-nji ýylyň 30-njy dekabrynda gulçulygy doly ýatyrmak barada karar çykardy.
2. 1865-nji ýylyň 31-nji ýanwarynda Konstitusiýa 13-nji düzediş girizilip, gulçulyk resmi taýdan gadagan edildi.

Bu uruşda Russiýa hem Demirgazygy goldady. Rus floty iňlisleriň we fransuzlaryň günortalylaryň tarapynda urşa goşulmagyna ýol bermedi.

1865-nji ýylyň 9-njy aprelinde günortaly general Li taslim boldy we uruş tamamlandy. 14-nji aprelde Linkoln Waşingtondaky Ford teatryna "Biziň amerikaly doganoglunymyz" atly oýna tomaşa etmäge gitdi.

Prezidentiň ýerleşen ložasy (ýörite otagy) örän pes derejede goralýardy. Janpenah bolup durmaly polisiýa işgäri Jon Parker öz postuny taşlap, bufetde içgi içmäge gidipdi. Şol pursatdan peýdalanyp, günortalylaryň tarapdary bolan aktyor Jon But loža girmegi başardy.

But oýnuň dowamynda tomaşaçylaryň gülýän pursatyna garaşdy we şol wagt prezidentiň kellesine ok atdy. Soňra ložada oturan maýor Retbouny pyçak bilen ýaralap, sahnanyň üstüne bökdi we "Tiranlara elmydama şeýledir!" (Sic semper tyrannis!) diýip gygyrdy. Böken wagty aýagyny döwen hem bolsa, taýýar duran atyna münüp gaçmagy başardy.

Prezident Linkoln ertesi güni, 15-nji aprelde aradan çykdy. Gatyl Jon But iki hepde uly gözlegden soň, Wirjiniýadaky bir fermada tapyldy. Polisiýa ol oturan samanhanany oda berdi. But daşa çykanda bolsa, polisiýa işgäri Boston Korbet tarapyndan atylyp öldürildi. Galan dildüwşükçiler hem tiz wagtda tutulyp, maý aýynda ölüm jezasına höküm edildiler.

Awraam Linkolnyň jesedi ýörite otly bilen öz dogduk ştatyna — Illinoýsyň Springfild şäherine äkidildi. Iki hepdelik ýoluň dowamynda millionlarça amerikaly taryha "Azat ediji" hökmünde giren prezident bilen hoşlaşmaga çykdy.

Bellikler:

* **160 akr (64 gektar):** "Gomsted akty" boýunça adaty raýatlara berlen ýer mukdary.
* **13-nji düzediş:** ABŞ-nyň Konstitusiýasyna girizilen we gulçulygy bütinleý gadagan eden iň möhüm madda.
* **Jon But:** Bu jenaýaty öňünden meýilleşdiren we Linkolny ýesir alyp, günortaly ýesirler bilen çalşyk etmegi arzuw eden, emma ahyrynda öldürmek kararyna gelen aktyor.