Öwreniji
 Mishel [off]
 Şugün, 18:28

Çingiz hanyň Horezmşalygyna çozmak üçin ýygnan gurultaýynda sözlän sözi

-Gara gylly atlaryň dabyrdysy, sähra ýelleriniň uwlamasy we mawy gögüň astynda lowurdaýan gylyçlaryň şöhlesi... On iki müň ýyllyk gumuň we ganyň taryhy şu pursatda, Onon derýasynyň boýundaky beýik gurultaýda täzeden ýazylmalydyr.
Beýik Han, sähra gopuzynyň iň soňky we iň elhenç owazy ýaly, öz goşunynyň öňüne çykdy. Onuň gözlerinde diňe bir gaharyň däl, eýsem hökmürowanlygyň we gyp-gyzyl aryň alawy lowurdaýardy. Çingiz han asmana — Mähi-Täňrä gollaryny galdyrdy-da, gür sesi bilen sährany titretdi.
Beýik Hanyň Gurultaýda Sözlän Sözi
"Eý, Mawy Gögüň astyndaky sarsmaz goşunym! Meniň jigerbent hanlarym, batur nökürlerim we sähra ýolbarslarym!
Gök Täňri bize Gündogardan Günbatara çenli topraklary birleşdirmegi, çarwa taýpalaryny bir baýdagyň astyna ýymşandyrmagy miwesser etdi. Biz adalat we tertip isledik.
Çingiz han gylyjyny gynyndan syryp, asmana galdyrdy. Onuň gylyjynyň ýalpyldysy müňlerçe nöküriň galkanynda şöhlelendi.
•"Atlanyň!" – diýip, han dadyrdy. "Sähra siller ýaly aksyn! Mundan beýläk Horezmiň şäherleri biziň atlarymyzyň dabyrdysyndan titrär. Olaryň gurlan belent diwarly galalary, tekepbir şahyrlary we mermer köşkleri biziň gaharymyzyň öňünde guma öwrüler!
•Aryň alawy: Kerwenimiziň gany siňen şol topraklary atlarymyzyň tudaşy bilen depelejekdiris. Inaljygynyň hem-de Muhammet şanyň gözlerine altyn eredip guýýançaňyz, maňa dynçlyk hem ýok, uky hem!
•Täňriniň Islegi: Eger Muhammet şah özüni 'Täňriniň ýerdäki saýlany' saýýan bolsa, meniň hem 'Täňriniň gazaby' we onuň jezalandyryjy gylyjydygymy bütin dünýä biler!"
"Ýoluňyz ak, gylyjyňyz kesgir bolsun! Mawy Gök bize ýar bolsun! Öňe, Günbatara, dünýäniň gorkudan titrür ýerine!"
Çingiz han sözüni tamamlanda, bütin sähra nökürleriň galkanlaryny gylyçlaryna urup döreden elhenç owazyndan we "Huuu!" diýen uruş gykylygyndan sarsdy. Gökde bolsa eýýäm bürgütler Horezmiň üstüne tarap ulanjak ganly meýdanlaryň ysyny alyp, ganat çyrpyp uşup başladylar...

Indi bolsa Muhammet şanyň Çingiz hana gaýtawul bermeli diýen gurulataýynda geplän sözi

Sultan Alauddin Muhammet Horezmşahyň Çingiz hana garşy gurultaýy — Onon derýasynyň boýundaky çarwa sährasyndan düýbünden tapawutlydy. Bärde, dünýäniň iň owadan, iň baý şäherleriniň biri bolan Köneürgenjiň mermer we mawy syrçaly köşkleriniň birinde, älem-jahan ylmynyň we medeniýetiniň merkezinde imperiýanyň iň beýik serkerdeleri, wezirleri hem-de din ulamalary ýygnanypdy.
Sultan Muhammet — özüne "Ikinji Isgender" (Isgenderi Sani) diýen belent unwany göteren. ýüpek matalardan tikilen kaşaň lybasynda, altyn tagtyndan galdy. Onuň gözlerinde hem gaharyň, hem-de sähra ýyrtyjylaryna bolan ýigrenjiň garyşygy bardy. Çingiz hanyň "Sen meniň iň eziz oglum ýaly wepaly bolarsyň" diýen haty we yzyndan gelen elhenç hanjarly haýbatlar Horezmşahyň gürsildäp duran gursagyna sygmaýardy.
Ol elini galdyrdy, köşküň içindäki dym-dyrsalyk sähranyň fotiha dymyşlygyndan hem has agyrdy. Sultan Horezmşah gylyjynyň sapyndan tutup, gurultaýa şeýle ýüzlendi:

"Eý, yslamyň sarsmaz sütünleri, Horezmiň gorkusyz şirleri we meniň şöhratly serkerdelerim!
Gündogardan — şol garaňky we medeniýetsiz sähranyň jümmüşinden bir sülük aslyşyp gurap gelýär. Özlerini dünýäniň eýesi saýýan şol goýun çopanlary, at ganyny içip, çyg et iýýän uruglary biziň mertebämize, biziň mukaddes topraklarymyza göz dikipdirler!
ol hileger tatar hany maňa 'ilçi' ady bilen gullaryny iberip, haýbat atýar, hasap soraýar! Kimden hasap soraýar? Gündogardan Günbatara çenli bütin yslam dünýäsiniň soltanyndan, Ikinji Isgenderden hasap soramak haýsy sähra tilkisine miwesser bolupdyr?!"

Sultan Muhammet köşküň diwaryna asylan dünýä kartasyna tarap ýöredi we gylyjynyň ujuny sähranyň ugruna tarap gabsady:
•"Biz Sähra Däl, Biz Imperiýadyrys!" – diýip, soltan gürledi. "Olaryň ýygnan goşuny diňe bir sildir, emma biziň goşunymyz şol sili ýuwutjak ummandyr! Biziň demir jöwşenli atlylarymyz, belent gala diwarlarymyz we bükülmez sary pygamber goşunymyz bar.
•Olaryň Gorkusy: Tatar hanlary şäher görmedik, medeniýet bilmedik bendelerdir. Olaryň atlary biziň beýik Cýhun we Jeýhun (Amyderýa we Syrderýa) derýalarymyzyň kenaryna gelende, biziň galkanlarymyzyň şöhlesinden gözleri gapylar. Olaryň çeýneýän çyg eti Horezmiň gyzgyn gumuňda gurap gider!
•Gaýtawul Buýrugy: Hiç kim gorkmasyn, hiç kim bärkilemesin! Biz olary öz topraklarymyzyň gabsasynda däl, eýsem sähranyň öz jümmüşinde tozan ýaly dadyryp sowurarys. Meniň Otrardaky, Samarkanddaky, Buharandaky galalarym şol çarwalaryň gabyry bolar!"
•
Sultan Muhammet wezirlerine we ogly Jelaleddin Meňburtula tarap seretdi.
"Bu mukaddes söweşdyr! Biz diňe bir tagtymyzy däl, eýsem yslamyň ak baýdagyny, medeniýetimizi, şäherlerimizi şol butparaslaryň aýak asty etmeginden gorarys! Goý, Çingiz han öz goşunyna ynam etsin, biziň arkamyzda bolsa Beýik Alla we sarsmaz kowumymyz bar!
Atlanyň! Goý, sähra öz gorkunç perzentlerini yzyna alşy ýaly, olaryň ganyny hem öz içine süzsün! Horezmiň gylyjy ýiti, namysy belentdir!"
Sultan Muhammet sözüni tamamlanda, köşkdäki hemme emirler we begler "Allahu Akbar!" diýen ses bilen gylyçlaryny syrdylar.
Ilkinji garpyşyk
-Asman lowurdaýan galkan ýaly çym-gara bulutlardan dolupdy. Sähra ýeli iki sany ägirt goşunyň—gündogardan gelen sarsmaz mongol goşunynyň we Günbataryň hökümdary Horezmşa Muhammet şanyň atlylarynyň—gysyk nalyşyny, gahar-gazabyny äkidip barýardy. Bu ýöne bir söweş däldi, bu dünýäniň iki sany iň uly imperatorynyň ilkinji gezek ýüzme-ýüz gelmegidi.
Söweş meýdanynyň dumanly polat gatyşykly gowgasynda, iki goşun hem aýgytly söwüşe giren wagty, garaşylmadyk bir pursat boldy. Gara atynyň üstünde, elindäki gylyjy bilen öňe topulýan soltan Muhammet şa, mongol goşunynyň gür hatarlaryny böwsüp geçdi. Onuň gözleri diňe bir adamy gözleýärdi. Şol wagt ol, kellesindäki gurp ýaly demir tulgasy we lowurdaýan gözleri bilen özüni tanadan Beýik Kagan Çingiz hany gördi.
— Çingiz! Dünýäniň gorkusy diýilýän senmiň?! — diýip, Muhammet şa gaharly gygyrdy we atyny göni Kaganyň üstüne sürdi.
Çingiz han gorkuň nämedigini bilmeýän soltanyň öňe çykanyny görüp, özüne bolan ynamy bilen gylyjyny galdyrdy. Iki ägirt hökümdar, müňlerçe esgeriň göz öňünde başa-bash söweşe girdiler. Gylyçlaryň bir-birine urulmagyndan çykan gürpüldi, sähranyň sarsandygyny habar berýärdi.
Muhammet şa gaharly we çalt urýardy. Horezmşanyň gylyjy çalasyn we amansyzdy. Çingiz han garşydaşynyň beýle güýçli we batyrgaý çykjagyna garaşmandy. Birnäçe gezek gylyçlaşanlaryndan soň, Muhammet şanyň agyr we aýgytly zarbasy Çingiz hanyň galkanyny parchalap, ony atynyň üstünden ýykara getirdi.
Çingiz han ýere gaçmady, emma oňa garşy urulan zarbalar ony gysyşa saldy. Onuň iň ynamdar atlylary we nökerleri gorkunç hakykaty gördüler: Beýik Kagan, Muhammet şadan ýeňilipdi. Soltanyň soňky zarbasy Çingiz hanyň kellesindäki tulgasyny goparyp taşlady, gylyjynyň ujy Kaganyň eginbaşyny ýyrtyp geçdi.
"Bu gün sähranyň möjegi Horezmiň barsyndan asgyn geldi!"
Çingiz han ömründe ilkinji gezek ölümiň sowuk demi sypap geçendigini duýdy. Soltan Muhammet şa soňky aýgytly zarbany urjak bolup gylyjyny galdyranda, Çingiz hanyň iň gowy generallary we gury goragçylary araga girmegi başardylar. Olar öz janlaryny gurban edip, soltanyň öňüni basdylar.
Ýaralanan we ruhy taýdan sarsylan Çingiz han, öz nökerleriniň kömegi bilen atyna böküp mündi. Bu ilkinji agyr we ganly söweşde Çingiz han zordan, gyl üsti bilen gaçyp gutuldy. Mongol goşunlary yza çekilip, öz kaganlaryny sähra dumanlarynyň arasynda alyp gitdiler. Soltan Muhammet şa bolsa, ýeňiş gazanan gahryman hökmünde galkanyny asmana galdyryp, söweş meýdanynda galdy. Dünýäni titireden han, bu gezek ýeňlişiň we gorkynyň nämedigini dadypdy.

Mowzukda teswirler ýok! Siz ilkinji bolup teswir ýazyň!

Teswir ýazmak üçin Içeri giriň ýa-da Agza boluň →!