Grenlandiýa adasynyň töweregindäki diplomatik dartgynlyk täze tapgyra geçdi. Prezident Donald Tramp adanyň strategik ähmiýetini belläp, eger ABŞ gözegçiligi ele almasa, Orsýetiň ýa-da Hytaýyň bu ýerde harby bazalaryny gurnajakdygyny öňe sürdi. Emma NATO-nyň iň soňky razwedka maglumatlaryna görä, Grenlandiýanyň kenarlarynda ne rus, ne-de hytaý harby güýçleriniň bardygy tassyklanmady. Daniýanyň Premýer-ministri Mette Frederiksen adanyň Daniýanyň we grenland halkynyň hususy emlägidigini ýatlatdy we ABŞ-nyň islendik harby gatyşmasynyň NATO-nyň dowamatyna çäksiz zyýan ýetirjekdigini duýdurdy. Emma Politico neşiri, Pentagon tarapyndan taýýarlanan dört sany "adany ele almak" ssenarisiniň eýýäm Trampyň stolundadygyny habar berýär.

Eýrandaky protestler 13 günden bäri yzygiderli dowam edýär. Internetiň doly öçürilmegine garamazdan, Starlink arkaly daşary ýurda syzyp çykan wideolarda polisleriň halka garşy göni ýarag ulanýandygy görünýär. HRANA hukuk goraýjy guramasynyň iň soňky maglumatlaryna görä, ölenleriň sany 490-dan geçdi, olaryň arasynda azyndan 40-a golaý çaga bar. Döwlet sekretary Marko Rubio "batyrgaý eýran halkyny" goldaýandygyny aýtsa-, The New York Times Pentagonyň Eýranyň energetika we harby merkezlerine zarba urmak baradaky birnäçe meýilnamasyny prezident Trampa hödürländigini ýazýar.

Ysraýylyň goşuny (SAHAL) Gazanyň günortasynda täze we uly göwrümli harby operasiýa taýýarlanýar. Bu hüjümiň mart aýynda başlamagyna garaşylýar we munuň üçin ABŞ-dan täze ýarag kömegi soralýar. Waşington 2025-nji ýylyň oktýabrynda ylalaşylan "parahatçylyk ýolunyň" ikinji tapgyryny durmuşa geçirmäge çalyşsa-da, Benjamin Netanýahu bu meýilnamanyň Hamas doly ýok edilmänkä mümkin däldigini aýdyp, Ak Tamyň teklibini ret edýär.

"Wenesuelany täzeden beýik etmek" şygary astynda ABŞ-nyň amala aşyran operasiýasy dowam edýär. Tutulan prezident Nikolas Maduronyň we aýaly Silia Floresiň kazyýet işi mart aýyna geçirildi. Şol bir wagtyň özünde, ABŞ-nyň harby gämileri "tiniň tory" (shadow fleet) hasaplanýan we sanksiýalary aýlap geçmäge synanyşýan nebit tankerlerini (Marinera we Olina) ele saldy. Bu tankerleriň Orsýet, Hytaý we Hindistan bilen gizlin söwda baglanyşyklary baradaky subutnamalar kazyýete hödürlendi. Mundan başga-da, Trampyň Kubanyň geljekki prezidenti hökmünde häzirki döwlet sekretary Marko Rubiony görmek isleýändigi baradaky degişme äheňli, ýöne syýasy taýdan agramly sözleri sebitde uly rezonans döretdi.

Ýewropada Orsýet bilen baglanyşykly "içalylyk" we "medeni sanksiýalar" güýçlenýär. Şwesiýada rus razwedkasy bilen hyzmatdaşlykda güman edilýän 33 ýaşly adam tussag edildi. Italiýanyň Florensiýa şäherinde bolsa, meşhur rus balerinasy Swetlana Zaharowanyň çykyşlary ukrain tarapynyň islegi bilen ýatyryldy. Bu wakalar Ýewropanyň medeni ulgamynyň hem syýasy çaknyşyklaryň bir bölegine öwrülendigini görkezýär.

Russiýadan gaçyp giden syýasy müjöwürleriň ýagdaýy hem agyrlaşýar. Litwa häkimiýetleri Alekseý Nawalnynyň egindeşi Leonid Wolkowyň we aklawçy Mihail Benýaşyň ýaşamak rugsady (VNZ) baradaky meseläni täzeden gözden geçirýär. Parižde bolsa, rus žurnalisti Ýewgeniý Safronowyň öli tapylmagy olaryň arasynda gorky we dürli şübhelere sebäp boldy.

Ukrainanyň howpsuzlyk gullugynda (SBU) ýolbaşçy çalşyldy: Wasiliý Malýugyň ýerine Ýewgeniý Hmara bellendi. Şol bir wagtda, Ukrainanyň Kirowograd sebitindäki uly litiý gorlarynyň (elektromobiller üçin örän möhüm çig mal) Trampyň dosty Ronald Lauder tarapyndan dolandyryljakdygy baradaky habarlar korrupsiýa şübhelerini döretdi, ýöne resmi Kiýew munuň "strategik hyzmatdaşlykdygyny" aýdýar.

Britan patyşalyk maşgalasyndaky galmagallara gazak milliarderi Timur Kulibaýewiň hem ady garyşdy. Şazada Endrýunyň öz mülküni hakyky bahasyndan has ýokary Kulibaýewe satmagy we bu pullaryň gelip çykyşy barada BBC-niň täze derňew makalasy çap edildi.

Ýewropa Bileleşigi we Günorta Amerika (Merkosur) arasynda 25 ýyl dowam eden söwda gepleşikleri ahyry tamamlandy we ylalaşyga gol çekildi. Emma prezident Tramp muňa garşylyk hökmünde ABŞ-nyň BMG-niň 31 sany düzümini goşmak bilen, jemi 66 sany halkara guramasyndan çykýandygy baradaky permana gol çekdi. Bu ädim ABŞ-nyň "Izolýasionizm" (öz içine çekilmek) syýasatyna geçýändiginiň iň uly subutnamasydyr.

Kino älemi uly ýitgi çekdi. Meşhur wenger režissýory, "Filosofik kinonyň ussady" hasaplanýan Bela Tarr 70 ýaşynda aradan çykdy.

Eýran Yslam Respublikasynyň taryhynda iň agyr ykdysady we syýasy sarsgynlaryň biri dowam edýär. Protestleriň 14-nji gününde ýagdaý diňe bir köçe ýörişleri bilen çäklenmän, eýsem döwlet dolandyryş ulgamynyň içerki krizisine hem öwrüldi.

Hemme zat dekabr aýynyň ahyrynda, birnäçe sagadyň içinde eýran rialynyň ABŞ dollaryna garşy 40% hümmetini ýitirmegi bilen başlandy. Bu ýagdaý Tähranyň uly bazaryndaky ("Bazar-e Bozorg") söwdagärleriň dükanlaryny ýapyp, köçä çykmagyna getirdi. Hökümetiň "Rialy güýçlendirmek" maksady bilen 10 müň köne pul birligini 1 täze riala deňlemek (denominasiýa) baradaky karary halkyň arasynda "pulyň nola öwrülmegi" hökmünde kabul edildi we adamlaryň banklardaky pullaryny gyssagly nagtlaşdyrmaga synanyşmagy bank ulgamyny doly diýen ýaly ysmaz etdi.

Munuň üstüne benziniň bahasynyň birbada 300% gymmatladylmagy, logistika we iýmit harytlarynyň nyrhlarynyň hem asmana galmagyna sebäp boldy. Häzirki wagtda Tähranyň esasy meýdançalarynda (Azady we Engelab meýdançalary) protestçiler diňe ykdysady däl, eýsem "Diktatora ölüm!" we "Pehlewi gel, bizi halas et!" diýen ýaly ýiti syýasy lozunglary ulanýarlar.

Ýurduň günbataryndaky kird sebitlerinde ýagdaý has hem agyrlaşdy. Milli Garşylyk Geňeşiniň (NCRI) habaryna görä, käbir etraplarda polisiýa we Yslam rewolýusiýasynyň goragçylar korpusy (KSIR) ýörişleri saklap bilmän, yza çekilmäge mejbur boldy. Kermanşah şäherinde protestçileriň harby ambarlara girip, ýeňil ýaraglara eýe bolandygy barada tassyklanmadyk maglumatlar bar.

Bu sebitlerde internetiň doly öçürilmegine garamazdan, adamlar bir-birleri bilen köne usulda — elýazma kagyzlar we dilden-dile geçýän habarlar arkaly aragatnaşyk saklaýarlar. Şeýle hem, sebitdäki käbir nebit arassalaýjy zawodlaryň işçileri iş taşlaýyş yglan etdiler, bu bolsa ýurduň umumy energetika ulgamyna uly zarba urýar.

Ak Tamda prezident Tramp we onuň howpsuzlyk geňeşçileri Eýran meselesini sagatba-sagat gözegçilikde saklaýarlar. Donald Trampyň Truth Social-da ýazan "Biz size kömege geleris" diýen sözi diňe bir diplomatik goldaw däl, eýsem harby taýýarlyk hökmünde hem kabul edilýär.

Amerikan harby seljermeleri eger Eýran häkimiýetleri köpçülikleýin gyrgyçylyga başlasa, ABŞ-nyň strategik infrastrukturalary, hususan-da KSIR-iň bazalaryny we Eýranyň aragatnaşyk merkezlerini nyşana aljakdygyny duýdurýar. Şeýle hem, Tramp administrasiýasy Eýranyň häzirki krizisi durnukly saklamak üçin ulanýan "sanly diwaryny" (interneti kesmek çäresini) ýaryp geçmek üçin "Starlink" ýaly sputnik internet ulgamyny sebitde mugt işe girizmek barada maslahatlaşýarlar.

Şahynyň ogly Reza Pehlewi häzirki wagtda halkara jemgyýetçiliginiň we eýran halkynyň arasyndaky "altyn köpri" roluny oýnaýar. Ol özüniň soňky çykyşynda Eýran goşunyna ýüzlenip: "Öz halkyňyza ok atmagyň, siz biziň ganyňyz, siz taryhyň öňünde jogapkärsiňiz" diýen sözleri ulanyp, harby gullukçylary halkyň tarapyna geçmäge çagyrdy.

Pehlewiniň teklip edýän "Geçiş hökümeti" meýilnamasy, häzirki diýni rejiminiň ýerine dünýewi we demokratik döwleti gurmagy, ähli syýasy tussaglary boşatmagy we halkara sanksiýalaryny aýyrmagy maksat edinýär. Ýöne käbir seljermeler, hatda Pehlewi gelse-de, ýurduň weýran bolan ykdysadyýetini dikeltmek üçin azyndan 10 ýyl gerek boljakdygyny aýdýarlar.

Ysraýylyň hökümeti we "Mossad" razwedka gullugy Eýrandaky krizisiň diňe bir içerki däl, eýsem sebitdäki "Hezbolla" we "Hamas" ýaly proksi toparlara berilýän maliýe akymlarynyň hem kesilmegine sebäp boljakdygyna ynanýarlar. Ysraýyl tarapy Eýranyň krizisden çykmak üçin "daşarky duşman" döretmek maksady bilen serhetýaka çaknyşyklary ýa-da raketa hüjümlerini gurnamagyndan gorkýar. Şonuň üçin Ysraýyl goşuny demirgazyk serhetlerinde iň ýokary taýýarlyk derejesine geçdi.

Eýrandaky bu durnuksyzlyk goňşy Hazarýaka döwletlerine, şol sanda Türkmenistana we Azerbaýjana hem täsir edip başlady. Hazar deňzi arkaly amala aşyrylýan söwda dolanyşygy we ýük gatnawy Eýrandaky portlaryň işiniň bökdemegi sebäpli 15% peseldi. Şeýle hem, serhetýaka sebitlerde eýranly bosgunlaryň köpelmegi mümkinçiligi baradaky habarlar sebäpli serhet gözegçiligi güýçlendirildi.


Anha gyýskaça şeýleräk. Arada gyzyklandyňyz welin, okasaňyz goýaýyn diýdim şörde.
Bunyň ýaly makalalar kän.