Çagalykda saklanyp galanlar. Russiýanyň Ykdysadyýet ýokary mekdebiniň alymlary geçiren barlaglarynyň netijesinde häzirki ýaşlaryň ulalmak islemeýändigi baradaky hakykaty ýüze çykardylar.

Barlag sözi bu ýerde ylmy usullar bilen jemgyýetdäki ýagdaýlary öwrenmek we anyklamak diýmekdir. Sowalnama gatnaşan ýaşlaryň üçden iki bölegi, hatda otuz ýaşyna ýeten uly adamlar hem özlerini entek çaga hasaplaýarlar. Biziň bilen näme bolýar? Bu uzak dowam edýän ulalmak döwri nireden gelip çykdy?

Mälim bolşy ýaly, kyn zamanlar dögürler wagytlar ýaş nesliň öňünde örän agyr talaplary goýýar. Meselem, Beýik Watançylyk urşy ýyllarynda çagalar gaty çalt ulalypdyrlar. On üç ýaşly ýetginjekler ulular bilen deň hatarda okop gazypdyrlar, zawodlarda enjamlaryň başynda ýadap ýykylýança işläpdirler. Okop diýmek, esgerleriň duşman okundan goranmak we söweşmek üçin ýerde gazýan ýörite goranyş lamy, çukury diýmekdir. Ruhy taýdan olar eýýäm doly kemala gelen we kämil adamlar bolupdyrlar.

Sowet döwründe bolsa durmuş başgaçady. SSSR ýa-da Sowet Soýuzy öňki döwürde Russiýany we goňşy respublikalary birleşdiren uly döwletdir. Ol wagtlar eger aýal maşgala ýigrimi sekiz ýa-da ýigrimi dokuz ýaşynda ilkinji gezek çaga dogursa, ony giç dogurýan hasaplanýardy. Häzir bolsa bu düşünje düýbünden aýryldy. Indi aýallar otuz, hatda kyrk ýaşyndan soň perzentli bolýarlar. Emma köp sanly ýigitler we gyzlar çaga dogurmakdan düýbünden ýüz öwürýärler. Olar çaýldfri ýörelgesini öňe sürýärler. Çaýldfri (childfree) iňlis sözi bolup, ol öz islegiň bilen çagasyz ýaşamak, diňe özüň üçin ýaşamak diýen manyny berýär.

Geçmişde köp sanly mekdep okuwçylary ýokary okuw jaýyna girmäge howlukman, tizräk işe başlamak üçin hünär okuw mekdeplerine (PTU) giderdiler. Ýigrimi ýa-da ýigrimi bäş ýaşynda bolsa eýýäm özbaşdak maşgala bolardylar. Häzirki wagtda bolsa ýagdaýlar üýtgedi. Gymmatlyklar çalşylyp, esasy zat dereje, pulyň köplügi we kärdäki üstünlik bolup galdy. Şonuň bilen birlikde adamyň haýsy ýaşda uly adam hasaplanýandygy baradaky çäkler hem süýşdi.

Ozallar Bütindünýä Saglygy Goralaýyş Guramasynyň (BSGG) ölçeglerine görä, bir ýaşyna çenli bäbek hasaplanardy. On iki ýaşa çenli çagalyk, on üçden on dokuz ýaşa çenli bolsa ýetginjeklik döwri diýilýärdi. Ýetginjeklik adamyň çagalykdan ýigitlik ýa-da gyzlyk döwrüne geçiş döwrüdir. Ýigrimi ýaşdan ýokary bolsa uly adam hasaplanardy. Indi bolsa bu tertip üýtgedi: otuz ýaşa çenli ýaşlyk, ondan soň bolsa kemala gelenlik hasaplanýar.

Sosiolog Mark Starkowskiniň aýtmagyna görä, bu ýagdaý diňe Russiýada däl, eýsem köp ýurtlarda şeýle. Häzirki wagtda ýigrimi bäş ýa-da otuz ýaşyndaky adam öz maşgalasy üçin jogapkärçilik almagyň deregine, diňe öz rahatlygy barada oýlanýar.

Kämil ýaşdaky çagalyk mysallary barada aýdylanda, köp ýaşlarda emosional infantilizm alamatlary görünýär. Infantiillik ýa-da infantilizm sözi uly adamyň özüni çaga ýaly alyp barmagyny, akyl we ruhy taýdan kemala gelmändigini aňladýar. Meselem, otuz ýaşly gyz ýolbaşçysy oňa işi barada bellik etse, öýkelep durýar we muny jemgyýetçilik torlarynda hemmelere arz edýär. Ýa-da ýigrimi sekiz ýaşly öýlenen ýigit bütin aýlygyny kompýuter oýunlaryna sowýar.

Kompýuter oýunlary olar üçin diňe bir güýmenje däl, eýsem hakyky durmuşyň kynçylyklaryndan gaçyp gutulmak üçin bir serişdedir. Şeýle adamlar durmuşy meýilleşdirmeýärler. ýäni öňünden gelejeginiň aladasyny etmeýärler. Hatda syrkawlan wagtlary hem lukman çagyrmagyň deregine, ejesine jaň edip arz edýärler. Psihologlar muny regressiýa diýip atlandyrýarlar. Regressiýa bu yza çekilmek, kyn ýagdaýda özüňi goragly duýmak üçin çagalyk häsiýetlerine dolanmak diýmekdir.

Esasanam maşgala durmuşynda bu has aýdyň görünýär. Öýlenen ýigit aýaly syrkawlasa, oňa kömek etmegiň ýa-da nahar bişirmegiň deregine: Meniň meýilnamalarym bozuldy, sen haçan sagalýarsyň? diýip öýkeleýär. Ol özüni aýalyna däl-de, ejesine garaşly çaga ýaly alyp barýar. Gurbaty artdygyça, ýaşlaryň ulalmak höwesi azalýar, sebäbi pul bilen öz jogapkärçiligiňi başga biriniň üstüne ýükläp bolýar.

Internetde bu mesele barada dürli pikirler bar. Käbirleri muny ene-atalaryň günäsi diýip hasaplaýarlar, sebäbi olar çagalaryny aşa gorap, hemmeleriň aýtyşy ýaly ejesiniň etegini goýbermeýän has dogrysy ejem ogly edip ýetişdirýärler. Statistikalar bolsa gaty gynandyrjy: Russiýadaky garry ene-atalaryň altmish göterimi özlerini ýalňyz duýýarlar. Çagalaryndan diňe baýramçylyklarda birje hat ýa-da seýrek jaň gelýär.

Uzak dowam edýän okuwlar, işe giç başlamak we maddy taýdan ene-ata garaşly bolmak ýaşlaryň ulalmagyny böwteýär. Olar üçin ulalmak diňe çäklendirmeler we bitmejek işler ýaly, garaz uly kyýnçylyk bolup görünýär. Şonuň üçin hem olar statusyny üýtgetmän, erkinlikde (frilansda) işlemegi gowy görýärler. Frilans diňe bir edarada däl-de, özbaşdak we öýden islendik wagtda işlemek usulydyr.

Alymlaryň pikiriçe, bu häsiýet çalt üýtgeýän dünýäniň täsiridir. Emma biziň geljegimiz ýaşlaryň bu kynçylyklary nädip ýeňip geçjekdigine baglydyr. Uly nesliň wezipesi bolsa, olara özüni tapmaga kömek etmekdir. Käte muny amala aşyrmak üçin olary biraz özbaşdak goýmak hem gerek bolýar.