Bu global hereketiň başyny Awstraliýa çekip, dünýäde ilkinji gezek 16 ýaşyna ýetmedik çagalara iň meşhur on sany sosial ulgama girmegi resmi taýdan gadagan etdi. Bu ädim diňe bir internet çäklendirmesi däl, eýsem çagalaryň ruhy saglygyny we bilim ukybyny goramak üçin gurlan täze bir "goranyş diwarydyr". Awstraliýanyň mekdeplerinde smartfonlaryň hem doly gadagan edilmegi bilim beriş işini ep-esli ýeňilleşdirip, mugallymlaryň işine oňat täsir etdi. Bu tejribe şeýle bir täsirli boldy welin, hatda Täze Zelandiýa we Ýewropanyň öňdebaryjy ýurtlary hem bu göreşe goşulmaga başladylar.

Daniýa hökümeti Ýewropada ilkinji bolup 15 ýaşyna ýetmedik çagalara sosial platformalary gadagan etmek meýilnamasyny yglan etdi. Daniýanyň sanly ulgamlar boýunça ministri Karolin Olsen tehnologiýa ägirtleriniň çagalaryň otaglarynda doly erkinlikden peýdalanýandygyny we öz iş modellerini ýaşajyk ulanyjylaryň ünsüni ekrana baglap saklamak esasynda gurýandygyny aýdyp, muňa garşy iň berk çäreleriň görüljekdigini tassyklady. Şeýle hem Malaýziýa hökümeti 2026-njy ýylda çagalaryň iň howply diýlip hasaplanýan sosial ulgamlar bilen aragatnaşygyny doly kesmek üçin ýörite elektron ulgam döretdi. Bu ulgam maliýe guramalarynyň ulanýan biometrik maglumatlary we şahsyýeti anyklaýan resminamalary arkaly işleýär, ýagny indi internete girmek üçin çaganyň ýaşyny subut edýän resmi sprawka gerek bolar.

Şol bir wagtda, Fransiýanyň, Ispaniýanyň we Rumyniýanyň kanun çykaryjylary hem Awstraliýanyň bu başlangyjyny Ýewropa derejesinde amala aşyrmagyň tarapdary bolup çykyş edýärler. "The New York Times" neşiriniň habaryna görä, häzirki wagtda tehnologiýa kompaniýalarynyň elinde ulanyjynyň ýaşyny onuň ýüzüni, sesini we onlaýn gatnaşyklaryny analiz etmek arkaly anyklamaga ukyply täze tehnologiýalar bar. Elbetde, äpet tehnologiýa kompaniýalary özleriniň ägirt uly girdejilerinden mahrum bolmazlyk üçin bu kanunlary berk tankyt edýärler. Emma olar bu düzgünleri ýerine ýetirmeli bolarlar, ýoksa birinji gezekde 33 million dollar möçberinde jerime tölemeli bolarlar. Russiýada hem käbir işjeň toparlar bu meseläni döwlet derejesinde çözmegi talap edýärler, sebäbi internetdäki doly erkinlik çagalaryň dürli görnüşli jenaýatçylaryň we terrorçylaryň toruna düşmegine sebäp bolup bilýär.

Şeýlelikde, 2026-njy ýyl dünýäniň "ekranlardan we sanly gowaklardan" çykyp, hakyky durmuşa dolanmak ugrundaky iň uly urşunyň başlanan ýyly hökmünde taryha girýär. Bu göreş diňe bir çäklendirme däl, eýsem geljekki nesilleriň "sanly gulçulyga" düşmezligi üçin edilýän iň zerur ädimdir.

Mysal üçin, 22 ýyllap awtobus sürüp, ömrüni ýollarda geçiren Din Pinşun indi ruluň arkasynda däl-de, salonyň yzynda oturýar. Onuň elinde rul däl-de, planşet bar we ol indi adaty sürüji däl, eýsem sürüjisiz awtobusyň instruktory "tälimçisi" hökmünde zähmet çekýär. Şandun prowinsiýasynyň Szinan şäherinde hereket edýän bu awtobuslar ýoldaky päsgelçilikleri, golaýlaşýan ulaglary we pyýadalary ýörite sensorlar arkaly görüp, ekranda dürli reňkler bilen görkezýärler.

Bu täze nesil ulaglaryň synaglary 2025-nji ýylyň iýunynda başlandy. Awtobusyň uzynlygy 5,5 metr bolup, ol jemi 9 ýolagçy üçin niýetlenendir. Ulagyň ähli enjamlary, programmaly üpjünçiligi we batareýalary dolulygyna Hytaýyň özünde öndürildi. Ol "L4" derejeli awtonomlyga eýedir, bu bolsa ulagyň belli bir şertlerde ynsan gatnaşmazdan doly özbaşdak hereket edip biljekdigini aňladýar. Awtobus ýokary durulykdaky kameralar, lidarlar we ultrases radarlary bilen enjamlaşdyrylan. Öňünde bir päsgelçilik çyksa, ulag ony aýlanyp geçmegi ýa-da durup garaşmagy özbaşdak anyklaýar.

Häzirki wagtda Szinan şäheriniň ýaşaýjylary bu täsin ulagy ulanmaga uly gyzyklanma bildirýärler. Raýatlar onlaýn platforma arkaly gezelenç üçin ýer sargyt edip bilýärler. Bu tehnologiýanyň iň täsin tarapy bolsa, awtobusyň iş güni tamamlanandan soň özbaşdak zarýad beriş stansiýasyna gitmegidir. Ulag özi durmaly ýerinde durýar we ýörite robot-manipulýator 40 sekundyň içinde adam kömeksiz zarýad beriji enjamy ulaga birikdirýär. Bu bolsa ulag ulgamynyň dolulygyna awtomatlaşandygyny görkezýär.

Şuňa meňzeş taslamalar Hytaýyň beýleki şäherlerinde hem giňden ýaýraýar. 2025-nji ýylyň ahyrynda Guançžou şäherinde 19 sany sürüjisiz mikroawtobus işe girizildi. Çendu şäherinde bolsa awtonom awtobuslar üçin ýörite "ulag-ýol-bulut" ulgamynyň gollanmasy çap edildi. 2024-nji ýylda Uhan şäherinde "Luobo Kuaipao" atly ak reňkli sürüjisiz taksiler Ýanszy derýasynyň üstündäki köprülerden geçip, täjirçilik maksatly işläp başlapdy.

Hytaýyň Senagat we maglumatlaşdyryş ministrligi 2025-nji ýylyň 20-nji iýulynda sürüjisiz ulaglaryň ýollarda synagdan geçirilmegi we ulanylmagy baradaky resmi resminamany çap etdi. Bu ädim Hytaýda sürüjisiz ulaglar eýýamynyň resmi taýdan başlanandygyny aňladýar. Hünärmenleriň pikiriçe, 2025-nji ýyl akylly şäher düzüminiň we intellektual awtomobilleriň sinhronly ösüşi üçin öwrülişikli ýyl boldy. Ýakyn ýyllarda köçelerde diňe bir sürüjisiz awtobuslary däl, eýsem ýük daşaýan, köçe arassalaýan we beýleki awtonom tehnikalary has köp göreris. Bu bolsa şäher durmuşynyň has netijeli, howpsuz we tygşytly bolmagyna ýol açar.

Ukrainanyň paýtagty Kiýew şäheri 2022-nji ýylyň fewralyndan bäri iň agyr we iň elhenç energetika çökgünligini başdan geçirýär. Şäheriň häkimi Witaliý Kliçko "Reuters" agentligine beren interwýusynda paýtagtyň 3,6 million ýaşaýjysyna mümkinçiligi bolsa şäheri wagtlaýyn terk etmegi maslahat berdi. Onuň aýtmagyna görä, Kiýewiň kadaly ýaşamagy üçin azyndan **1700 megawatt (MW)** elektrik energiýasy gerek, emma häzirki wagtda şäherde bu zerurlygyň diňe ýarysy (takmynan 850 MW) bar.

Bu ýagdaý paýtagtyň taryhynda iň sowuk gyşyň we aşa aýazlaryň dowam edýän pursatynda emele geldi. Kliçko: "Şäherimiziň taryhynda ilkinji gezek şeýle aýazly günlerde paýtagtyň uly bölegi ýylylyksyz we elektrik togy üçin äpet gytçylyk bilen ýüzbe-ýüz boldy" diýip belledi. Şäheriň köp sanly ýaşaýjylary her gün **18 sagatdan 20 sagada çenli** elektrik toksyz galýarlar. Halkara hyzmatdaşlar tarapyndan goşmaça generatorlar berilse-de, häzirki wagtda azyndan 100 sany köp gatly ýaşaýyş jaýy dolulygyna ýylylyksyz galmagynda galýar. Şäher häkimligi ýagdaýy halas etmek üçin 1300-e golaý "ýylylyk nokadyny" açdy we merkezi ulgama garaşlylygy azaltmak üçin käbir etraplarda kiçi göwrümli ýylylyk-elektrik stansiýalaryny (mini-TES) gurnap başlady.

Şol bir wagtda Ukrainanyň hökümeti energetika ulgamynda **adatdan daşary ýagdaý (ЧС)** düzgünini girizdi. Premýer-ministr we energetika ministri Denis Şmygal bu düzgüniň Kiýewde we beýleki sebitlerde ähli gulluklaryň işini utgaşdyrmak üçin zerurdygyny düşündirdi. Prezident Wladimir Zelenskiý hem 14-nji ýanwarda bu barada duýduryş berip, aşa sowuk howa zerarly komendant sagadynyň düzgünleriniň üýtgedilip bilinjekdigini we elektrik energiýasynyň importyny artdyrmak üçin uly tagallalaryň edilýändigini aýtdy. Paýtagtda eýýäm köçeleriň yşyklary, jaýlaryň we mahabat tagtalarynyň yşyklandyrylmagy doly çäklendirildi.

Russiýanyň Goranmak ministrligi bolsa Ukrainanyň harby maksatlar üçin ulanylýan energetika infrastrukturasyna "taktik ýaraglar" bilen yzygiderli zarba urýandygyny tassyklaýar. Bu bolsa energetika ulgamynyň täzeden dikeldilmegine uly päsgel berýär. Şeýlelikde, 2026-njy ýylyň ilkinji aýlary Kiýew üçin diňe bir harby däl, eýsem gumanitar we tehnogen betbagtçylygyň hem synagyna öwrüldi.