Köpüňiz taryhdan bilýänsiňiz, wagtly-wagtyna Hruşşow ýurt daşyndan belent adamlary Amerikany gorkuzyp: "Biz raketalary sosiska ýaly öndürýäris!" diýipdi. Aslynda bolsa şol wagt bary-ýogy oň iki sany raketasy bardy. Putiniň hem "Armata" tanklary bilen nähili öwneni ýadyňyzdadyr, emma eýýäm dört ýyl bäri Ukrainada Ikinji jahan urşundan galan köne tanklar bilen söweşýär. Indi bolsa ol dünýäni "Topol-M", "Ýars", "Sarmat", "Bulawa", "Sirkon", "Awangard", "Oreşnik" we "Burewestnik" ýaly ýadro raketalary bilen gorkuzýar. Emma bular hem "Armata" ýaly uly bir aldawdyr.

Bellingcat topary we meşhur bolgar žurnalisti Hristo Grozewiň geçiren bu derňewi hakykatyň perdesini syrýar. Biz häzir syrly bir açyşyň şaýady bolýarys: Donald Tramp Putiniň ýadro ýaragyny düýbünden äsgermeýär. Ol Kremliň esasy hyzmatdaşlaryny birin-birin hatardan çykarýar, russiýaly nebit tankerlerini bolsa edil somalili garakçylaryň rezin gaýygyny elinden alyşy ýaly aňsatlyk bilen saklaýar. Ol Putini halk köpçüliginiň öňünde kemsidip, islendik "gyzyl çyzyklary" äsgermezçilik edýär. Näme üçin 2026-njy ýylyň ýanwarynda Ak tam beýle batyrgaý boldy?

Hristo Grozew munuň jogabyny berýär: geçen hepde ABŞ-nyň prezidentiniň stoluna "Gyzyl pos" (Красная ржавчина) atly aýratyn möhüm hasabat goýuldy. Bu hasabat Russiýanyň Goranmak ministrliginiň 12-nji Baş müdirýetiniň 2025-nji ýylyň ahyrynda geçiren içerki barlagynyň hakyky nusgasydyr. Netije aýdyň: Russiýanyň ýadro galkany indi ýok. Ol eýýäm äpet we peýdasyz bir dekorasiýa, diňe üstüne radiasiýa belgisi çekilen "Potýomkin obasyna" öwrülipdir.

Russiýanyň strategik ýadro güýçleriniň hakyky söweş taýýarlygy 90 göterim däl-de, **7 göterimden hem pesdir**. Grozew bu uly heläkçiligiň mehanizmini şeýle düşündirýär: onlarça ýyl bäri generallar ýalan hasabat ýazyp, şahtalary abatlamak we elektronikany täzelemek üçin berlen puluň barysyny ogurlapdyrlar. Podrýadçy firmalar diňe kagyz ýüzünde bar bolup, milliardlarça dollar Gazagystanyň we Gyrgyzystanyň üsti bilen ofşorlara gidipdir. Şahtalarda bolsa raketalar hyzmat edilmän, radiaktiw metal sarsygy hökmünde dur.

Tramp bu hakykaty nähili bildi? Grozew mundan 10 gün öň ýazylyp alnan bir telefon gepleşigini çap etdi. Serhoş haldaky ýokary derejeli raketa goşunlarynyň generaly ogluna şeýle diýýär: "Eger amerikanlar häzir raketa ursa, biz jogap hem berip bilmeris. On raketanyň dokuzysy şahtadan çykmaz, onunjysy bolsa göni meýdançada gaçar. Biz ýaragsyz msli ýalaňaç". Şeýle-de, 2-nji ýanwarda Plesetsk poligonyndan iň öňde baryjy
Raketa hatda barlagdan hem geçip bilmän bu maskaraçylyk bütinleý gizlenildi.

Hasabatyň iň agyr bölümi ýangyç baradadır. Russiýanyň agyr raketalary "gipitil" ýangyjy bilen işlemeli. Bu ýangyç gaty zäherli we raketa baklaryny iýýär, şol sebäpli wagty wagtyna çalşyrylmaly. Emma Grozewiň anyklamagyna görä, soňky 4 ýylda hiç bir ýangyç bekedi raketalaryň duran ýerine barmady. Onuň ornuna generallar ýangyç baklaryna **suw we boýag** garylan bir "kokteýl" guýupdyrlar. Bu bolsa ýangyjyň bahasyny jübisinde saklap, onuň ornuna Dubaýda penthauz satyn almaga mümkinçilik beripdir. Eger "пуск" düýmesine basylsa, raketanyň içindäki bu suwulgan partlama sebäp bolar we raketa uçmagyň ornuna öz şahtasyny we daş-töweregini zäherlär.

Elektronika meselesinde bolsa has-da beterräk: Russiýa indi harby çiplerden mahrum boldy. Şonuň üçin raketalara "AliExpress" arkaly alnan, aslynda **kir ýuwujy maşynlar we awto-nawigatorlar** üçin niýetlenen hytaý çipleri goýulýar. Bu çipler kosmosdaky radiasiýada 30 sekundyň içinde ýanýar. Ýagny Russiýanyň raketalary "kör" bolup, islän ýerine gaçyp bilýän ýönekeý bir metal turbalaryna öwrüldi.

Sibirdäki ýüzlerçe kilometr strategik mis kabelleri ofiserler tarapyndan metal hökmünde satylypdyr. Kosmosdaky hemralaryň bolsa diňe 2-si galypdyr we olar hem işlemeýär. 2025-nji ýylyň oktýabrynda geçirilen synagda Moskwadan iberilen goýberiş signaly hiç bir şahta baryp ýetmedi.

Hristo Grozewiň netijesi aýdyň: "Russiýa urşy Ukrainanyň meýdanlarynda däl-de, ýangyjy ogurlan, elektronikany satan we 'Ahyrzaman ulgamyny' metal hökmünde satan öz tylowikleri tarapyndan içinden utuldy".

Aý garaz, herhiýli zat tapýalaraý.